Ελευθερία είναι ή ιδιοκτησία τού εαυτού σου . Διακρίνουμε τριών ειδών ελευθερίες. Τη φυσική ελευθερία, την εν κοινωνία ελευθερία, την πολιτική ελευθερία. Με άλλα λόγια, την ελευθερία του ανθρώπου, την ελευθερία του πολίτη και την ελευθερία ενός λαού. Η φυσική ελευθερία είναι το δικαίωμα που έχει δώσει σε κάθε άνθρωπο ή φύση να διαθέτει τον εαυτό του, κατά τη βούλησή του. Η εν κοινωνία ελευθερία είναι το δικαίωμα που οφείλει να εγγυάται η κοινωνία σε κάθε πολίτη να κάνει ό,τι δεν είναι αντίθετο προς τους νόμους. Η πολιτική ελευθερία είναι η κατάσταση ενός λαού που δεν έχει αλλοτριώσει την κυριαρχία του, και που φτιάχνει τους νόμους του, η συμμετέχει, κατά μέρος, στη νομοθεσία του.

Η πρώτη από αυτές τις ελευθερίες αποτελεί, μετά το λογικό, το διακριτικό χαρακτηριστικό του ανθρώπου. Αλυσοδένει κανείς και υποτάσσει το κτήνος, επειδή αυτό δεν έχει καμιάν αντίληψη του δικαίου και του άδικου, καμιάν ιδέα μεγαλείου και χαμέρπειας. Αλλά σ' εμένα η ελευθερία είναι η αρχή των ελαττωμάτων και των αρετών μου. Μόνο ο ελεύθερος άνθρωπος μπορεί να πει θέλω ή δε θέλω και μπορεί επομένως να είναι άξιος επαίνου ή κατηγόριας. Χωρίς την ελευθερία, ή την ιδιοκτησία του σώματος και την αυτόνομη χρήση του πνεύματός σου, δεν είσαι ούτε σύζυγος, ούτε πατέρας, ούτε συγγενής, ούτε φίλος. Δεν έχεις ούτε πατρίδα, ούτε συμπολίτη, ούτε θεό.

Στα χέρια του κακού, όργανο της κακουργίας του, ο δούλος βρίσκεται χαμηλότερα από το σκύλο που εξαπολούσε ο Ισπανός κατά του αυτόχθονα Αμερικανού: γιατί η συνείδηση, που λείπει από το σκύλο, παραμένει στον άνθρωπο. Εκείνος που παραιτείται άνανδρα από την ελευθερία του, παραδίδεται στις τύψεις και στην πιο μεγάλη δυστυχία που μπορεί να δοκιμάσει ένα πλάσμα που σκέφτεται και αισθάνεται. "Αν δεν υπάρχει, κάτω ά τον ουρανό, καμιά δύναμη που να μπορεί ν' αλλάξει την εσωτερική μου οργάνωση και να μ' αποκτηνώσει, δεν υπάρχει και κα μα που να μπορεί να ορίζει την ελευθερία μου. “Ο Θεός είναι πατέρας μου και όχι αφέντης μου. Είμαι παιδί του και όχι δούλος του. Πως θα παραχωρούσα λοιπόν στην πολιτική εξουσία, αυτό που αρνιέμαι στη θεϊκή παντοδυναμία;

Αυτές οι αιώνιες κι αμετακίνητες αλήθειες, το θεμέλιο κάθε ηθικής, η βάση κάθε λογικής διακυβέρνησης, θα αμφισβητηθούν; Ναι! Και την ανθρωποκτονία αυτή τόλμη θα την έχει μια βάρβαρη και χαμερπής φιλοχρηματία. Κοιτάξτε αυτόν τον εφοπλιστή που, σκυμμένος στο γραφείο του, κανονίζει, με την πένα στο χέρι, πόσες δολοφονίες μπορούν να γίνουν με εντολή του στις ακτές της Γουινέας που εξετάζει, με την άνεσή του, πόσα τουφέκια θα χρειαστεί για ν' αποκτήσει ένα νέγρο, πόσες αλυσίδες για να τον κρατήσει σφιχτοδεμένο στο καράβι του, πόσα μαστίγια για να τον κάνει να δουλεύει. Που υπολογίζει, ψύχραιμα, πόσα θα του αποφέρει κάθε σταγόνα αίμα, που μ' αυτό και σκλάβος θα ποτίσει το κτήμα του, που συζητά πως η νέγρα θα 'έχει καλύτερη απόδοση: δουλεύοντας με τ' αδύναμα χέρια της ή εκθέτοντας τη ζωή της στους κινδύνους της γέννας.

Ανατριχιάζεις... Α! Αν τυχόν υπάρχει μια θρησκεία που ν' ανέχεται, πού να εξουσιοδοτεί, έστω και με τη σιωπή της, παρόμοιες φρίκες, αν απασχολημένη με άχρηστα ή δημαγωγικά ζητήματα, δεν καταριόταν αδιάκοπα τους δημιουργούς ή τα όργανα αυτής της τυραννίας, αν κήρυττε έγκλημα το να σπάσει ο σκλάβος τις αλυσίδες του, αν ανεχόταν στους κόλπους της τον ανόσιο δικαστή που καταδικάζει σε θάνατο το δραπέτη, αν αυτή η θρησκεία υπήρχε, δε θα 'πρεπε να θάψουμε τους λειτουργούς της κάτω από τα συντρίμματα των βωμών τους;