Αλέξανδρος

Κατά τον 4ο αιώνα π.Χ., οι παραδοσιακές ελληνικές πόλεις-κράτη είχαν αποδυναμωθεί από δεκαετίες συνεχών συγκρούσεων, ιδιαίτερα από τον Πελοποννησιακό Πόλεμο και τους πολέμους που ακολούθησαν. Η Αθήνα, η Σπάρτη και η Θήβα γνώρισαν διαδοχικά περιόδους κυριαρχίας, χωρίς όμως καμία να μπορέσει να επιβάλει μόνιμη ηγεμονία στον ελληνικό χώρο.

Την ίδια περίοδο, το βασίλειο της Μακεδονίας αναδεικνυόταν σε μεγάλη στρατιωτική και πολιτική δύναμη υπό τον Φίλιππο Β΄, πατέρα του Αλεξάνδρου. Ο Φίλιππος αναδιοργάνωσε τον μακεδονικό στρατό, ενίσχυσε το βασίλειο και επέκτεινε σταδιακά την επιρροή του στη νότια Ελλάδα. Η νίκη του στη μάχη της Χαιρώνειας το 338 π.Χ. αποτέλεσε αποφασιστική καμπή και έφερε τις περισσότερες ελληνικές πόλεις κάτω από τη μακεδονική ηγεμονία. Ακολούθησε η δημιουργία της Συμμαχίας της Κορίνθου, μέσω της οποίας σχεδιάστηκε η μεγάλη εκστρατεία εναντίον της Περσικής Αυτοκρατορίας.

Στην Ανατολή κυριαρχούσε ακόμη η Αχαιμενιδική Περσική Αυτοκρατορία, η μεγαλύτερη πολιτική δύναμη της περιοχής. Εκτεινόταν από τη Μικρά Ασία και την Αίγυπτο έως την Κεντρική Ασία και τα σύνορα της Ινδίας. Παρά τον τεράστιο πλούτο και τις εκτεταμένες διοικητικές της δομές, αντιμετώπιζε κατά περιόδους δυναστικές συγκρούσεις, εξεγέρσεις και προβλήματα διατήρησης του ελέγχου των απομακρυσμένων επαρχιών της.

Παράλληλα, η μνήμη των Περσικών Πολέμων του 5ου αιώνα π.Χ. παρέμενε ισχυρή στον ελληνικό κόσμο. Η εκστρατεία εναντίον της Περσίας μπορούσε έτσι να παρουσιαστεί πολιτικά ως πανελλήνιος πόλεμος εναντίον του παλαιού εχθρού, παρόλο που στην πραγματικότητα διεξαγόταν υπό τη σαφή ηγεσία και στρατιωτική υπεροχή της Μακεδονίας.

Ο Αλέξανδρος κληρονόμησε από τον πατέρα του τόσο έναν εξαιρετικά οργανωμένο στρατό όσο και το σχέδιο της περσικής εκστρατείας. Οι νίκες του ανέτρεψαν την Αχαιμενιδική Αυτοκρατορία και ένωσαν, έστω προσωρινά, κάτω από μία εξουσία περιοχές από την Ελλάδα και την Αίγυπτο μέχρι τη Μεσοποταμία, την Περσία, την Κεντρική Ασία και τον Ινδό ποταμό.

Η σημαντικότερη μακροπρόθεσμη συνέπεια αυτών των κατακτήσεων ήταν η διαμόρφωση του ελληνιστικού κόσμου. Η ελληνική γλώσσα και πολλά στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού εξαπλώθηκαν σε μια τεράστια γεωγραφική περιοχή, ενώ ταυτόχρονα ήρθαν σε στενή επαφή με αιγυπτιακές, περσικές, μεσοποταμιακές και άλλες ανατολικές παραδόσεις. Από αυτή τη συνάντηση δημιουργήθηκε ένας νέος, περισσότερο διασυνδεδεμένος κόσμος, που επηρέασε βαθιά την πολιτική, την επιστήμη, τη φιλοσοφία, την τέχνη και το εμπόριο για πολλούς αιώνες μετά τον θάνατο του Αλεξάνδρου.