824
Ικρίτις Candia
Κρήτη
Στις αρχές του 9ου αιώνα, ξέσπασε μία επανάσταση στο Αραβικό Εμιράτο της Ισπανίας, οι επαναστάτες ηττήθηκαν και αναγκάστηκαν να διαφύγουν με πλοία στην Μεσόγειο, όπου επιδόθηκαν στην πειρατεία. Αναζητούσαν έναν τόπο μόνιμης εγκατάστασης και το 824 με έναν στόλο 40 πλοίων αποβιβάστηκαν στην Κρήτη και κατέλαβαν εύκολα τον μικρό οικισμό που υπήρχε στην θέση του σημερινού Ηρακλείου. Από εκεί, έως το 827 κατέλαβαν ολόκληρο το νησί και ο αρχικός οικισμός τους εξελίχθηκε σε μεγάλη πόλη με ισχυρές οχυρώσεις. Το Ράμπντ αλ Χάντακ (δηλ. Φρούριο της Τάφρου), που εξελληνισμένα έγινε Χάνδακας και θα παραμείνει σαν όνομα της πόλης για αρκετούς αιώνες, έγινε η πρωτεύουσα του νέου κράτους των Σαρακηνών, του Εμιράτου της Κρήτης (στην αραβική «Ικρίτις» ή «Ικριτίγια»). Το εμιράτο αναγνώριζε την επικυριαρχία του Χαλιφάτου των Αββασιδών, αποτελούσε όμως ντε φάκτο αυτόνομη πολιτεία, με δική της διοίκηση, εμπόριο και κοπή νομισμάτων.
Η ΑΡΑΒΙΚΗ ΕΠΙΘΕΣΗ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ (Εικόνα από το βιβλίο Χρονικό του Σκυλίτζη, περίπου το 1080)
Η Κρήτη, λόγω της θέσης της, έλεγχε τις θαλάσσιες οδούς της Ανατολικής Μεσογείου και αποτελούσε ορμητήριο των Σαρακηνών πειρατών, οι οποίοι ξεκίνησαν να λεηλατούν τα νησιά και τα παράλια της νότιας Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Όπου εφορμούσαν οι Σαρακηνοί σκορπούσαν τον θάνατο στους άνδρες και σκλάβωναν τα γυναικόπαιδα για να τα πουλήσουν στα βάθη της Ανατολής. Η πόλη του Χάνδακα εξελίχθηκε στο μεγαλύτερο σκλαβοπάζαρο της εποχής. Ειδικά μετά το 870 οι Άραβες από την Κρήτη βύθιζαν όλο το Αιγαίο στο χάος και την οδύνη. Από την μια μέρα στην άλλη εκατοντάδες οικογένειες μπορεί να έχαναν τα πάντα εξαιτίας τους. Οι βυζαντινοί έκαναν προσπάθειες να ανακαταλάβουν το νησί χωρίς επιτυχία, μέχρι το 965 που ο Νικηφόρος Φωκάς ύστερα από πολιορκία εννέα μηνών κατάφερε να μπει στον Χάνδακα και μετά να καταλάβει όλο το νησί.Η Κρήτη εντάχθηκε και πάλι στο Βυζάντιο μέχρι το 1204, όταν ο Αλέξιος Άγγελος, ο γιος του έκπτωτου αυτοκράτορα Ισσάκιου, την παραχώρησε στον Βενετό Βονιφάτιο, για να έχει την εύνοια του ώστε να αποκαταστήσει τον πατέρα του στον θρόνο. Ο θρόνος χάθηκε εντελώς καθώς η σταυροφόροι κυριεύουν την Κωνσταντινούπολη κι ο Βονιφάτιος πούλησε την Κρήτη στον δόγη της Βενετίας για 1000 αργυρά νομίσματα. Ύστερα από 5ετή διαμάχη Βενετών και Γενουατών που την διεκδίκησαν επίσης (1206-1211), η Κρήτη κερδήθηκε από τους Βενετούς, οι οποίοι θα παραμείνουν στο νησί για 458 χρόνια.
Ο ΧΑΝΔΑΚΑΣ ΣΕ ΖΩΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ 1535
Τους δύο πρώτους αιώνες της ενετοκρατίας έγιναν 27 μικρές και μεγάλες επαναστάσεις οι οποίες δεν έφεραν το ποθητό αποτέλεσμα εξαιτίας κυρίως της διχόνοιας των τοπικών αρχηγών, Βοήθησαν ωστόσο στη δημιουργία καλύτερων συνθηκών διαβίωσης και ανάγκασαν τους Ενετούς να κάνουν πολλές παραχωρήσεις . Μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης, ο τουρκικός κίνδυνος που γινόταν όλο και πιο απειλητικός ένωσε Βενετούς και Κρητικούς με την μητροπολιτική Βενετία να στρέφεται προς τον ντόπιο πληθυσμό και να τον υπολογίζει πολιτικά και στρατιωτικά. Ήδη από τα τέλη του 13ου αιώνα μνημονεύονται επιγαμίες μεταξύ Ελλήνων και ενετών, η σύσφιγξη των σχέσεων έγινε εντονότερη από τα μέσα του 15ου αιώνα, οπότε και αμβλύνθηκαν οι θρησκευτικές διαφορές και επήλθε οικονομική εξίσωση Κρητικών και ξένων, κυρίως στις πόλεις. Η νέα ενετοκρητική κοινωνία ζει σε ένα ήπιο και ειρηνικό κλίμα το οποίο βοήθησε στην ανάπτυξη της οικονομίας, της τέχνης και του πολιτισμού, δημιουργώντας μεγάλη πολιτιστική άνθηση, τη λεγόμενη Κρητική Αναγέννηση.
ΕΡΓΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗΣ
Τον 16ο αιώνα οι Ενετοί της Κρήτης μιλούσαν πλέον μόνο ελληνικά ή τουλάχιστον μια μορφή ελληνικής γλώσσας εμπλουτισμένη με ελληνοποιημένα ιταλικά. Κι επειδή δεν υπήρχε στα χωριά η δυνατότητα να λειτουργηθούν σύμφωνα με το λατινικό δόγμα, όσοι ζουν μακριά από τις μεγάλες πόλεις, είναι αναγκασμένοι να βαφτίζουν τα παιδιά τους, να παντρεύονται και να θάβουν τους νεκρούς τους, σύμφωνα με το ορθόδοξο δόγμα και τα ελληνικά έθιμα. Οι Ενετοί σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις και τις γραπτές μαρτυρίες, σταδιακά θεωρούσαν πατρίδα τους την Κρήτη, γλώσσα τους την ελληνική και έθιμα τους τα κρητικά. Εντωμεταξύ η φεουδαρχία είχε παρακμάσει, τα μεγάλα κτήματα είχαν κατατεμαχιστεί και είχαν εμφανιστεί ιδιοκτήτες Κρητικοί, μη ευγενείς, μια μικρή αλλά ισχυρή αστική κοινωνία. Από νομικά έγγραφα της εποχής, τα προικοσύμφωνα και τις διαθήκες φαίνεται ότι το 16ο αιώνα το ελληνικό στοιχείο ευημερούσε στις πόλεις. Ένας ιστοριογράφος καταγράφει: «ο πλούτος των ευγενών και των αστών φαίνεται από τα ακριβά φορέματα, τις γιορτές, τα συμπόσια και τις κηδείες, που τελούνται με ασυνήθιστη πολυτέλεια». Αντιθέτως οι κάτοικοι των χωριών υπέφεραν από την εκμετάλλευση των προυχόντων και των ανωτέρων κρατικών υπαλλήλων. Η πάλη ανάμεσα σε Κρήτες και Βενετούς είχε μετατραπεί σε πάλη ανάμεσα στους πλούσιους αστούς και στους φτωχούς χωρικούς.
ΕΝΕΤΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΩΝ ΧΑΝΙΩΝ (1645)
Το 1645 οι Τούρκοι οι οποίοι είχαν ξεκινήσει από χρόνια επιδρομές και λεηλασίες, αποβιβάστηκαν στη Σούδα και κατέλαβαν τα Χανιά. Το 1648 άρχισε η μοναδική σε διάρκεια πολιορκία του Χάνδακα, που κράτησε εικοσιένα χρόνια. Οι Τούρκοι μπήκαν τελικά στον Χάνδακα το 1669, πολλοί Κρητικοί έγιναν πρόσφυγες στη Βενετία και σε άλλες Βενετοκρατούμενες περιοχές μεταλαμπαδεύοντας τον κρητικό πολιτισμό σε νέες πατρίδες. Η Κρήτη παρέμεινε οθωμανική κτήση μέχρι το 1896.