-310000000
Από τα Αμφίβια
στα Ερπετά
310 εκατομμύρια χρόνια πριν
Η αναπαραγωγή των πρώτων αμφιβίων γινόταν παρόμοια με εκείνη των ψαριών. Τα θηλυκά άφηναν αυγά μέσα στο νερό και τα αρσενικά τα γονιμοποιούσαν εξωτερικά. Τα αυγά αυτά δεν διέθεταν προστατευτικό κέλυφος και αφυδατώνονταν εύκολα έξω από το νερό.
Καθώς όμως ορισμένες ομάδες αμφιβίων άρχισαν να περνούν περισσότερο χρόνο στη στεριά, εμφανίστηκε μια από τις σημαντικότερες εξελικτικές καινοτομίες: το αμνιωτικό αυγό. Το έμβρυο αναπτυσσόταν μέσα σε προστατευτικές μεμβράνες και περιβαλλόταν από αμνιακό υγρό, το οποίο το προστάτευε από την αφυδάτωση και τους κραδασμούς. Παράλληλα, η λέκιθος παρείχε τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά για την ανάπτυξή του.
Η εξέλιξη αυτή επέτρεψε στους οργανισμούς να αναπαράγονται μακριά από το υδάτινο περιβάλλον και άνοιξε τον δρόμο για την πλήρη κατάκτηση της ξηράς. Όλα τα ερπετά, τα πτηνά και τα θηλαστικά ανήκουν στα αμνιωτά.
Οι πρώτοι οργανισμοί που αξιοποίησαν αποτελεσματικά το αμνιωτικό αυγό εξελίχθηκαν στα αρχέγονα ερπετά. Σταδιακά απέκτησαν ισχυρότερους πνεύμονες, ανθεκτικό δέρμα, καλύτερη ακοή και πιο ανεπτυγμένο νευρικό σύστημα σε σύγκριση με τα αμφίβια. Τα άκρα τους ήταν πιο κατάλληλα για κίνηση στη στεριά, επιτρέποντάς τους να απομακρυνθούν από τις υγρές παράκτιες περιοχές.
Την ίδια εποχή, το κλίμα της Γης άρχισε σταδιακά να αλλάζει. Πολλά από τα τεράστια έλη που κυριαρχούσαν παλαιότερα περιορίστηκαν, ενώ οι ήπειροι ενώνονταν αργά σχηματίζοντας τη γιγάντια υπερήπειρο Pangaea. Στο εσωτερικό αυτής της υπερηπείρου δημιουργήθηκαν εκτεταμένες ξηρές περιοχές με πιο σκληρές περιβαλλοντικές συνθήκες. Τα αμφίβια δυσκολεύονταν να επιβιώσουν μακριά από το νερό, όμως τα ερπετά προσαρμόζονταν όλο και καλύτερα στον νέο κόσμο.
Σταδιακά άρχισαν να εμφανίζονται διαφορετικές ομάδες ερπετών. Ορισμένα εξελίχθηκαν σε γρήγορους θηρευτές με ισχυρά σαγόνια και κοφτερά δόντια, ενώ άλλα έγιναν φυτοφάγα και τρέφονταν με τη βλάστηση των προϊστορικών δασών. Οι οργανισμοί αυτοί αποκτούσαν όλο και πιο αποτελεσματικούς τρόπους κίνησης, άμυνας και κυνηγιού. Η ζωή στη στεριά δεν περιοριζόταν πλέον μόνο σε βαλτώδεις περιοχές· νέα οικοσυστήματα άρχισαν να εξαπλώνονται στις ξηρές εκτάσεις της Πανγαίας.
Το αρχαιότερο γνωστό ερπετό θεωρείται ο Υλονόμος (Hylonomus), που έζησε περίπου πριν από 310 εκατομμύρια χρόνια. Είχε μήκος περίπου 20 εκατοστά μαζί με την ουρά, μικρά κοφτερά δόντια και τρεφόταν κυρίως με έντομα και άλλα μικρά αρθρόποδα. Η εμφάνισή του έμοιαζε με εκείνη μικρών σύγχρονων σαυρών.
Η εξάπλωση των ερπετών σε διαφορετικά περιβάλλοντα οδήγησε σε μεγάλη ποικιλομορφία μορφών. Αν και αρχικά κυριάρχησαν στη στεριά, ορισμένες ομάδες προσαρμόστηκαν αργότερα ξανά στη ζωή στο νερό για να εκμεταλλευτούν τις πλούσιες πηγές τροφής των θαλασσών.
Χαρακτηριστικό γνώρισμα των ερπετών είναι το δέρμα τους, το οποίο καλύπτεται από κερατίνη — υλικό που σχηματίζει λέπια ή πλάκες και προστατεύει το σώμα από την απώλεια νερού και τις δύσκολες κλιματικές συνθήκες. Σε ορισμένα είδη, όπως τα φίδια, τα λέπια συμβάλλουν και στη μετακίνηση.
Τα περισσότερα ερπετά είναι εξώθερμα («ψυχρόαιμα»), δηλαδή η θερμοκρασία του σώματός τους εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το περιβάλλον. Για αυτό καταναλώνουν λιγότερη ενέργεια από τα θερμόαιμα ζώα, όπως τα θηλαστικά και τα πτηνά.
Τα δόντια πολλών ερπετών είναι κατάλληλα κυρίως για σύλληψη και συγκράτηση της λείας και όχι για μάσηση. Έτσι, συχνά καταπίνουν την τροφή τους σε μεγάλα κομμάτια ή ολόκληρη.
Σήμερα, οι πιο γνωστές ομάδες ερπετών είναι οι χελώνες, οι σαύρες, τα φίδια και οι κροκόδειλοι.