Πόππερ Καρλ

Ο Karl Popper γεννήθηκε το 1902 στη Βιέννη, τότε πρωτεύουσα της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας και ένα από τα σημαντικότερα πνευματικά και πολιτιστικά κέντρα της Ευρώπης. Η πόλη συγκέντρωνε επιστήμονες, καλλιτέχνες, συγγραφείς και στοχαστές, ενώ την ίδια εποχή αναπτύσσονταν εκεί νέες ιδέες στην ψυχολογία, τη φιλοσοφία, τη φυσική και τις τέχνες. Πίσω όμως από αυτή την πολιτιστική ακμή υπήρχαν έντονες κοινωνικές αντιθέσεις και αυξανόμενος πολιτικός και εθνικός ανταγωνισμός.

Η παιδική και εφηβική ηλικία του Popper συνέπεσε με τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και την κατάρρευση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων. Αν και η Βιέννη δεν έγινε πεδίο μάχης, οι κάτοικοί της αντιμετώπισαν σοβαρές ελλείψεις τροφίμων και καυσίμων, ακρίβεια και υποσιτισμό. Μετά το τέλος του πολέμου το 1918, η άλλοτε πρωτεύουσα μιας τεράστιας αυτοκρατορίας βρέθηκε ξαφνικά πρωτεύουσα ενός πολύ μικρότερου και οικονομικά εξασθενημένου αυστριακού κράτους.

Στη δεκαετία του 1920 η Βιέννη έγινε γνωστή ως «Κόκκινη Βιέννη». Η δημοτική διοίκηση δημιούργησε μεγάλα προγράμματα κοινωνικής κατοικίας, υγείας και εκπαίδευσης και η πόλη έγινε διεθνώς γνωστή για τις κοινωνικές μεταρρυθμίσεις της. Ταυτόχρονα όμως η αυστριακή κοινωνία γινόταν όλο και πιο πολωμένη πολιτικά. Η οικονομική κρίση, η ανεργία και οι συγκρούσεις ανάμεσα στα μεγάλα πολιτικά στρατόπεδα εντάθηκαν, οδηγώντας τελικά στη διάλυση του κοινοβουλευτικού συστήματος το 1933 και στις ένοπλες συγκρούσεις του 1934.

Την ίδια περίοδο ενισχυόταν και ο αντισημιτισμός. Ο Popper προερχόταν από οικογένεια εβραϊκής καταγωγής και, καθώς η επιρροή του ναζισμού αυξανόταν στην Αυστρία, η παραμονή του στην Κεντρική Ευρώπη γινόταν ολοένα πιο επισφαλής. Το 1937 έφυγε για τη Νέα Ζηλανδία και ανέλαβε θέση στο Canterbury University College στο Christchurch. Έναν χρόνο αργότερα, τον Μάρτιο του 1938, η Αυστρία προσαρτήθηκε στη ναζιστική Γερμανία και στη Βιέννη ακολούθησαν διώξεις, ταπεινώσεις, απαλλοτριώσεις και τελικά εκτοπίσεις της εβραϊκής κοινότητας.

Στο Christchurch ο Popper βρέθηκε σε έναν κόσμο πολύ διαφορετικό από τη Βιέννη. Η Νέα Ζηλανδία ήταν γεωγραφικά απομακρυσμένη από τα μεγάλα ευρωπαϊκά πνευματικά κέντρα, και το Canterbury University College ήταν ένα σχετικά μικρό πανεπιστημιακό ίδρυμα. Εκεί δίδαξε φιλοσοφία από το 1937 έως το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Μακριά από την Ευρώπη, αλλά παρακολουθώντας την καταστροφή που προκαλούσαν ο ναζισμός και ο πόλεμος, έγραψε μεγάλο μέρος του έργου που αργότερα έγινε Η Ανοιχτή Κοινωνία και οι Εχθροί της.

Μετά τον πόλεμο, το 1946, εγκαταστάθηκε στο Λονδίνο και άρχισε να διδάσκει στο London School of Economics. Η Βρετανία έβγαινε τότε από έξι χρόνια πολέμου, με μια κοινωνία που προσπαθούσε να ανοικοδομηθεί, ενώ η Ευρώπη είχε πλέον χωριστεί πολιτικά και ιδεολογικά από την έναρξη του Ψυχρού Πολέμου. Στο LSE ο Popper βρέθηκε σε ένα διεθνές περιβάλλον όπου συναντιούνταν η φιλοσοφία, η οικονομία, η πολιτική θεωρία και οι κοινωνικές επιστήμες. Το 1949 έγινε καθηγητής Λογικής και Επιστημονικής Μεθόδου και παρέμεινε στη Βρετανία για το μεγαλύτερο μέρος της υπόλοιπης ζωής του.

Έτσι, ο Popper έζησε διαδοχικά την κατάρρευση μιας αυτοκρατορίας, τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, οικονομικές κρίσεις, πολιτική βία, την άνοδο του ναζισμού, την εξορία και τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Αυτές οι εμπειρίες αποτελούν σημαντικό ιστορικό πλαίσιο για να κατανοηθεί γιατί στο έργο του επέμενε τόσο στην κριτική σκέψη, στην αμφισβήτηση του δογματισμού και στην ανάγκη οι κοινωνικές και επιστημονικές ιδέες να παραμένουν ανοιχτές στον έλεγχο και την αναθεώρηση.