Γαλήνη

Όταν κάποιος ζητάει, είπε ο Σιντάρτα, συμβαίνει συχνά να μη βλέπουν τα
μάτια του παρά μόνο το πράγμα που ζητάει, συμβαίνει να μην είναι
ικανός να βρει τίποτα, να αφεθεί σε τίποτα, επειδή σκέφτεται πάντα μόνο
αυτό που ζητάει, επειδή έχει ένα σκοπό, επειδή κατέχεται από το σκοπό.
Ζητάω θα πει, έχω ένα σκοπό.
Βρίσκω όμως σημαίνει, είμαι ελεύθερος, στέκομαι ανοιχτός, δεν έχω
κανένα σκοπό. Εσύ σεβάσμιε είσαι κατά πάσα πιθανότητα πραγματικά
ένας αναζητητής, αφού, επιδιώκοντας το σκοπό σου, δεν βλέπεις μερικά
πράγματα που είναι μπρος στα μάτια σου.
Τώρα έβλεπε τους ανθρώπους διαφορετικά απ' ότι άλλοτε, λιγότερο
έξυπνα, λιγότερο περήφανα, μα πιο ζεστά, πιο περίεργα, πιο
συμπαθητικά. Όταν περνούσε από το ποτάμι ανθρώπους,
ανθρώπους-παιδιά, εμπόρους, πολεμιστές, γυναίκες δεν τους ένιωθε πια
ξένους όπως άλλοτε : τους καταλάβαινε, τους καταλάβαινε και
συμμεριζόταν τη ζωή τους, που δεν την κυβερνούσαν σκέψεις και ιδέες,
αλλά μόνον ορμές και επιθυμίες, ένιωθε όπως εκείνοι. Παρόλο που ήταν
κοντά στην τελειότητα και άντεχε την τελευταία του πληγή, του φαινόταν
πως αυτοί οι άνθρωποι-παιδιά ήταν αδέλφια του, η ματαιοδοξία, η
απληστία και η γελοιότητά τους έχαναν για εκείνον κάθε κωμικότητα,
γίνονταν κατανοητές, γίνονταν αξιαγάπητες, γίνονταν για κείνον ακόμα
και άξιες σεβασμού. Η τυφλή αγάπη της μητέρας για το παιδί της, η
κουτή τυφλή περηφάνια ενός φαντασμένου πατέρα για το μοναδικό του
γιόκα, η τυφλή, άγριαεπιδίωξη μιας νεαρής, φιλάρεσκης γυναίκας για
στολίδια και θαυμαστικά αντρικά μάτια, όλα αυτά τα παιδιαρίσματα, όλες
αυτές οι απλές, ανόητες αλλά απίστευτα ισχυρές, απέραντα ζωντανές, οι
παθιασμένες ορμές και απληστίες δεν ήταν τώρα πια παιδιάστικες για τον
Σιντάρτα. Έβλεπε τους ανθρώπους να ζουν γι' αυτές, τους έβλεπε να
κατορθώνουν απίστευτα επιτεύγματα χάρη σ' αυτές, να κάνουν ταξίδια,
να διεξάγουν πολέμους, να υποφέρουν απέραντα, να υπομένουν
απέραντα, και τους αγαπούσε γι' αυτό. Έβλεπε τη ζωή, το ζωντανό, το
ακατάστρεπτο, τον Βράχμαν μέσα σ' όλες τις οδύνες τους, μέσα σ' όλες τις
πράξεις τους. Αυτοί οι άνθρωποι ήταν άξιοι αγάπης και θαυμασμού στην
τυφλή τους πίστη, στην τυφλή τους δύναμη και στην καρτερικότητά τους.
Τίποτα δεν τους έλειπε τίποτα περισσότερο απ' αυτούς δεν είχε ο σοφός
και ο στοχαστής, εκτόςαπό μια μικρή λεπτομέρεια, ένα μοναδικό ελάχιστο
πράγμα : τη συνειδητή γνώση της ενότητας κάθε ζωής.

Κάλλια λάχανα με γλύκα παρά ζάχαρη με πίκρα.

Όταν κανείς είναι φτωχός και βασανίζεται, τι να λυπηθεί; Δεν έχει καιρό,
όλα θέλουν ηρεμία. Το σώμα έγινε με πηλό, πρώτο, κ’ έπειτα,πολύ έπειτα,
έγινε η καρδιά και αποτέθηκε μέσα του.

Παλιά σιωπηλή λίμνη —
ένας βάτραχος πηδά μέσα·
ήχος νερού.

Ίσως το πιο διάσημο χαϊκού όλων των εποχών. Μέσα σε ελάχιστες λέξεις, ο Μπασό αποτυπώνει τη σιωπή, την ξαφνική κίνηση και την ένταση μιας απλής στιγμής. Το ποίημα εκφράζει τη ζεν επίγνωση και την ομορφιά που μπορεί να κρύβεται στο καθημερινό και το φαινομενικά ασήμαντο.

Καλοκαιρινά χόρτα —
μόνο αυτά απέμειναν
από τα όνειρα των πολεμιστών.

Εμπνευσμένο από παλιά πεδία μαχών, το χαϊκού στοχάζεται πάνω στην παροδικότητα της δόξας, της δύναμης και της ανθρώπινης ζωής. Εκεί όπου κάποτε υπήρχαν φιλοδοξίες, συγκρούσεις και όνειρα, απομένει τώρα μόνο η φύση.

Πρώτη χειμωνιάτικη βροχή —
ακόμη κι ο πίθηκος
μοιάζει να θέλει αδιάβροχο.

Ένα τρυφερό και διακριτικά χιουμοριστικό χαϊκού, που φανερώνει την παρατηρητικότητα και την ευαισθησία του Μπασό απέναντι στα ζωντανά πλάσματα και στις μικρές αλλαγές της φύσης.

Πάνω σε ξερό κλαδί
ένα κοράκι έχει σταθεί —
φθινοπωρινό δειλινό.

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα της λιτής και μελαγχολικής αισθητικής του Μπασό. Με ελάχιστα στοιχεία δημιουργείται μια εικόνα μοναξιάς, σιωπής και φθινοπωρινής ερημίας.

Η φωνή των τζιτζικιών
δεν προμηνύει καθόλου
πόσο σύντομα θα πεθάνουν.

Το χαϊκού εκφράζει τη βαθιά επίγνωση της θνητότητας και της εφήμερης φύσης της ζωής. Η έντονη παρουσία των τζιτζικιών αντιπαραβάλλεται με τη σύντομη διάρκεια της ύπαρξής τους, ένα από τα βασικά θέματα της ποίησης του Μπασό.

Γραμμένο λίγες ημέρες πριν από τον θάνατό του:

Άρρωστος σε ταξίδι —
πάνω από ξεραμένα χωράφια
περιπλανώνται ακόμη τα όνειρά μου.

Ένα από τα τελευταία και πιο γνωστά χαϊκού του Μπασό, γραμμένο το 1694, λίγο πριν από τον θάνατό του. Ακόμη και μέσα στην αρρώστια και την εξάντληση, ο νους του ποιητή συνεχίζει να ταξιδεύει, σαν η περιπλάνηση να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ίδιας του της ύπαρξης.