Γαλήνη

Παλιά σιωπηλή λίμνη —
ένας βάτραχος πηδά μέσα·
ήχος νερού.

Ίσως το πιο διάσημο χαϊκού όλων των εποχών. Μέσα σε ελάχιστες λέξεις, ο Μπασό αποτυπώνει τη σιωπή, την ξαφνική κίνηση και την ένταση μιας απλής στιγμής. Το ποίημα εκφράζει τη ζεν επίγνωση και την ομορφιά που μπορεί να κρύβεται στο καθημερινό και το φαινομενικά ασήμαντο.

Καλοκαιρινά χόρτα —
μόνο αυτά απέμειναν
από τα όνειρα των πολεμιστών.

Εμπνευσμένο από παλιά πεδία μαχών, το χαϊκού στοχάζεται πάνω στην παροδικότητα της δόξας, της δύναμης και της ανθρώπινης ζωής. Εκεί όπου κάποτε υπήρχαν φιλοδοξίες, συγκρούσεις και όνειρα, απομένει τώρα μόνο η φύση.

Πρώτη χειμωνιάτικη βροχή —
ακόμη κι ο πίθηκος
μοιάζει να θέλει αδιάβροχο.

Ένα τρυφερό και διακριτικά χιουμοριστικό χαϊκού, που φανερώνει την παρατηρητικότητα και την ευαισθησία του Μπασό απέναντι στα ζωντανά πλάσματα και στις μικρές αλλαγές της φύσης.

Πάνω σε ξερό κλαδί
ένα κοράκι έχει σταθεί —
φθινοπωρινό δειλινό.

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα της λιτής και μελαγχολικής αισθητικής του Μπασό. Με ελάχιστα στοιχεία δημιουργείται μια εικόνα μοναξιάς, σιωπής και φθινοπωρινής ερημίας.

Η φωνή των τζιτζικιών
δεν προμηνύει καθόλου
πόσο σύντομα θα πεθάνουν.

Το χαϊκού εκφράζει τη βαθιά επίγνωση της θνητότητας και της εφήμερης φύσης της ζωής. Η έντονη παρουσία των τζιτζικιών αντιπαραβάλλεται με τη σύντομη διάρκεια της ύπαρξής τους, ένα από τα βασικά θέματα της ποίησης του Μπασό.

Γραμμένο λίγες ημέρες πριν από τον θάνατό του:

Άρρωστος σε ταξίδι —
πάνω από ξεραμένα χωράφια
περιπλανώνται ακόμη τα όνειρά μου.

Ένα από τα τελευταία και πιο γνωστά χαϊκού του Μπασό, γραμμένο το 1694, λίγο πριν από τον θάνατό του. Ακόμη και μέσα στην αρρώστια και την εξάντληση, ο νους του ποιητή συνεχίζει να ταξιδεύει, σαν η περιπλάνηση να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ίδιας του της ύπαρξης.

Δεν πρόκειται να βρεις γαλήνη αποφεύγοντας τη ζωή.

Επιλεγμένα Αποσπάσματα

ΒΙΒΛΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ
1. Αυτό που κυριαρχεί μέσα μας, όταν βρίσκεται σε συμφωνία με τη φύση, τοποθετείται απέναντι στα συμβαίνοντα έτσι ώστε να προσαρμόζεται κάθε φορά με ευκολία προς ό,τι είναι δυνατό και ό,τι μας δίνεται. Δεν συνδυάζεται δηλαδή με κάποια ορισμένη ύλη αλλά κατευθυνόμενο προς τα πράγματα που υπερέχουν λειτουργεί με επιφύλαξη και μετατρέπει σε δική του ύλη ό,τι του αντιτάσσεται, όπως συμβαίνει με την φωτιά που κυριαρχεί πάνω στα πράγματα που πέφτουν μέσα της, πράγματα όμως που θα έσβηναν ένα μικρό λυχνάρι. Η μεγάλη φωτιά ωστόσο κάνει γρήγορα δικά της ότι πέφτει μέσα της και μάλιστα σηκώνεται ψηλότερα καταναλώνοντάς τα.

2. Καμιά ενέργεια να μην κάνεις άσκοπα ή με άλλο τρόπο, παρά μόνο σύμφωνα με τις αρχές που ολοκληρώνουν την τέχνη.

3. Οι άνθρωποι επιδιώκουν να καταφεύγουν στην ύπαιθρο, στις παραλίες, στα βουνά, και συνήθισες και συ να επιθυμείς πολύ όλα τούτα. Η τάση αυτή είναι στο σύνολό της πολύ αφελής, αφού έχεις τη δυνατότητα όποια στιγμή θελήσεις να καταφύγεις στον εαυτό σου. Πράγματι, πουθενά ο άνθρωπος δεν καταφεύγει με περισσότερη ηρεμία και αταραξία απ' ό,τι στην ψυχή του, ιδίως όποιος έχει μέσα του στοιχεία τέτοια, που αν εισδύσει σε αυτά βρίσκεται μεμιάς σε γαλήνη. Και με γαλήνη δεν εννοώ άλλο από αρμονία. Να προσφέρεις λοιπόν πάντα στον εαυτό σου την καταφυγή αυτή και να τον ανανεώνεις”.

37. Σε λίγο πεθαίνεις κι ακόμη να γίνεις απλός, ατάραχος, ακόμα να απαλλαγείς από την υποψία ότι μπορεί να βλαφτείς από κάτι εξωτερικό, ακόμα να γίνεις ευμενής προς όλους και να αποδώσεις τη σημασία της φρόνησης μόνο στην δικαιοπραγία.

48. Να σκέφτεσαι συνεχώς πόσοι γιατροί πέθαναν, που πολλές φορές συνοφρυώθηκαν πάνω απ' τους ασθενείς τους. Πόσοι επίσης φιλόσοφοι που είχαν αναπτύξει χιλιάδες σκέψεις περί θανάτου ή αθανασίας. Πόσοι ανδρείοι που σκότωσαν πολλούς. Πόσοι τύραννοι που εξουσίασαν τις ζωές των άλλων με φοβερή έπαρση σαν οι ίδιοι να ήταν αθάνατοι. .. Πόσες επίσης ολόκληρες πόλεις, ας το πώς έτσι, πέθαναν, η Ελίκη, η Πομπηία το Ερκουλάνο και άλλες αναρίθμητες. Σκέψου επίσης όσους γνώρισες, τον ένα μετά τον άλλο, τούτος που κήδεψε τον άλλον ξαπλώθηκε κι ο ίδιος, και ομοίως αυτός που κήδεψε τον τελευταίο –και όλα μέσα σε λίγο χρόνο. Πρέπει εν γένει να αντιμετωπίζουμε τα ανθρώπινα ως εφήμερα και ευτελή –χθες μωρό, αύριο μούμια ή στάχτη. Την ακαριαία τούτη στιγμή του χρόνου να την περάσεις σύμφωνα με τη φύση, όπως η ελιά που ωριμάζει και πέφτει δοξολογώντας το δέντρο που τη γέννησε.

Κάλλια λάχανα με γλύκα παρά ζάχαρη με πίκρα.