Η «Εξομολόγηση» του Λέοντα Τολστόι είναι ένα βαθιά προσωπικό και φιλοσοφικό έργο, στο οποίο ο συγγραφέας καταγράφει την πνευματική κρίση που πέρασε στη μέση της ζωής του. Παρά τη λογοτεχνική επιτυχία, την οικογένεια, την κοινωνική αναγνώριση και την οικονομική άνεση, ο Τολστόι άρχισε να αισθάνεται ότι η ζωή του δεν είχε πραγματικό νόημα. Το βασικό ερώτημα που τον βασάνιζε ήταν απλό αλλά αμείλικτο: εφόσον ο άνθρωπος πρόκειται τελικά να πεθάνει, ποια αξία μπορούν να έχουν οι πράξεις, οι επιτυχίες και οι φιλοδοξίες του;

Ο Τολστόι εξετάζει διαδοχικά τις απαντήσεις που προσφέρουν η επιστήμη, η φιλοσοφία, η κοινωνική επιτυχία και η απόλαυση, χωρίς να βρίσκει σε καμία από αυτές επαρκή λύση. Η λογική, όταν οδηγείται μέχρι τις έσχατες συνέπειές της, φαίνεται να καταλήγει για εκείνον στη ματαιότητα: η ζωή είναι προσωρινή και ο θάνατος ακυρώνει όλα όσα ο άνθρωπος θεωρεί σημαντικά. Η διαπίστωση αυτή τον οδηγεί σε τόσο βαθιά απόγνωση ώστε περιγράφει ακόμη και τον φόβο ότι θα μπορούσε να οδηγηθεί στην αυτοκτονία.

Η διέξοδος αρχίζει όταν στρέφει την προσοχή του στους απλούς ανθρώπους. Παρατηρεί ότι άνθρωποι φτωχοί, που ζουν με κόπο και βρίσκονται καθημερινά κοντά στον πόνο και στον θάνατο, κατορθώνουν συχνά να ζουν με μεγαλύτερη γαλήνη από εκείνους που διαθέτουν πλούτο και μόρφωση. Η πίστη τους δίνει στη ζωή ένα νόημα που δεν εξαρτάται από την επιτυχία ή από τη λογική απόδειξη.

Ο Τολστόι δεν επιστρέφει όμως απλώς στην επίσημη θρησκεία. Αντιμετωπίζει με δυσπιστία τα δόγματα, τις εκκλησιαστικές εξουσίες και τις τελετουργίες που θεωρεί απομακρυσμένες από την ουσία της χριστιανικής διδασκαλίας. Αναζητά μια πίστη βασισμένη στην απλότητα, στην ηθική ζωή, στην αγάπη προς τον άλλον και στην αποδοχή ότι η ανθρώπινη λογική δεν μπορεί να δώσει όλες τις απαντήσεις.

Η «Εξομολόγηση» είναι τελικά η καταγραφή μιας μετάβασης από την υπαρξιακή απόγνωση προς την αναζήτηση νοήματος. Δεν προσφέρει μια εύκολη λύση στο πρόβλημα του θανάτου· υποστηρίζει όμως ότι η ζωή αποκτά αξία όταν ο άνθρωπος πάψει να αντιμετωπίζει τον εαυτό του ως το κέντρο της ύπαρξης και συνδεθεί με κάτι μεγαλύτερο από αυτόν — με τους άλλους ανθρώπους, την ηθική ευθύνη, την πίστη και τη ζωή ως σύνολο.