-750
Πολιτισμός
των Ετρούσκων
Το πολίτευμα τους άρχισε ως μοναρχία και σταδιακά έγινε ολιγαρχία των ισχυρών οικογενειών καθώς αναπτυσσόταν το εμπόριο κι η βιοτεχνία. . Ως έμποροι επεκτάθηκαν σε όλη την Μεσόγειο και από το -500 έκοψαν και το δικό τους νόμισμα. Έμειναν στην ιστορία ως περίφημοι και πρωτοπόροι μηχανικοί καθώς κατασκεύασαν αποξηραντικές διώρυγες για την αποχέτευση των νερών, άνοιξαν δρόμους ανάμεσα σε βουνά και βράχους και έφτιαξαν πόλεις γεωμετρικά και ρυμοτομικά σχεδιασμένες, με τείχη και πέτρινες επιβλητικές οικίες. Πολλά στοιχεία από την θρησκεία την τέχνη και την ενδυμασία τους προδίδουν επηρεασμό από την Μικρά Ασία και την Ελλάδα. Πίστευαν σε πολλούς θεούς με ισχυρότερο τον Τίνια ο οποίος χειριζόταν τις αστραπές και τους κεραυνούς και έμοιαζε με τον Δία. Και οι υπόλοιποι θεοί τους μοιάζαν με τους θεούς του Δωδεκάθεου με διαφορετικά ονόματα.
Οι Ετρούσκοι πίστευαν στην πρόβλεψη του μέλλοντος μέσω του συκωτιού των αρνιών και της πτήσης των πουλιών. Πίστευαν επίσης στην μετά θάνατον ζωή, θεωρούσαν ότι οι ψυχές πήγαιναν σε ένα δικαστήριο του κάτω κόσμου όπου μπορούσαν να υπερασπιστούν τον εαυτό τους για τις εν ζωή πράξεις τους. Αν δεν έπειθαν το δικαστήριο για την αρετή τους, μεγάλα βασανιστήρια τους περίμεναν. Για να αποφευχθούν αυτά τα βασανιστήρια, έπρεπε να θυσιαστούν εχθροί ή να θαφτούν ζωντανοί δούλοι μαζί με το νεκρό, ώστε να λάβουν κι αυτοί μέρος στην τιμωρία. Πάντα οι ιεροτελεστίες τους τελείωναν με μια θυσία, πρόβατου, ταύρου ή ανθρώπου. Και σε κάθε ευκαιρία, σκότωναν τελετουργικά αιχμαλώτους πολέμων για να εξευμενίσουν τους θεούς. Σε μία περίπτωση σκότωσαν όλους τους Φωκαιείς αιχμαλώτους με γενικευμένο δημόσιο λιθοβολισμό, ενώ σε μια άλλη έσφαξαν σε κεντρική πλατεία 300 Ρωμαίους αιχμαλώτους ως θυσία στους θεούς. Ένα από τα έθιμα τους ήταν η μονομαχία σκλάβων, βρέθηκαν πολλές ζωγραφιές με τέτοιου είδους μάχες οι οποίες έφταναν πάντα μέχρι θανάτου.
Οι ανώτερες κοινωνικές τους τάξεις ζούσαν με μεγάλη πολυτέλεια και θάβονταν σε σαρκοφάγους διακοσμημένες με σκηνές οικογενειακής γαλήνης ή φαγοποτιών, με χορεύτριες να διασκεδάζουν τον κόσμο ή με κυρίες υψηλής κοινωνικής θέσης να αφορούν αστραφτερά φορέματα και κοσμήματα, ολόιδια με αυτά των Μινωϊτών. Οι Ετρούσκοι εξαπλώθηκαν σταδιακά σε όλη την κεντρική Ιταλία, κατάφεραν να κυριαρχήσουν επί δεκάδων πόλεων, συμπεριλαμβανόμενης και της Ρώμης για περίπου 100 χρόνια. Από την Ρώμη ξεκίνησε η παρακμή τους, πρώτα νικήθηκαν και εκδιώχθηκαν από τους Ρωμαίους και λίγο αργότερα, στην Κύμη το -474, το ναυτικό τους διαλύθηκε από τον συνασπισμό των Ελληνικών πόλεων της κάτω Ιταλίας. Σταδιακά και άλλες πόλεις της Ιταλίας επαναστάτησαν εναντίον του, τον 3ο π.Χ αιώνα ο μεγαλειώδης πολιτισμός τους έσβησε οριστικά και έγινε κτήμα της επερχόμενης Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας.