-221
Κίνα, Βασίλεια
Τσιν και Χαν
Ο Χουάγκ παρήγγειλε την δημιουργία ενός μαυσωλείου και χιλιάδων αγαλμάτων από τερακότα, που κατασκευαζόταν καθ όλη τη διάρκεια της διακυβέρνησης του από περίπου 700.000 εργάτες. Από το 1974 και μετά έχουν ανακαλυφθεί 8.000 στρατιώτες, 130 άρματα με 520 άλογα, ένας πήλινος στρατός που φτιάχτηκε κα θάφτηκε μαζί του για να τον προστατεύει μετά θάνατο. Οι στρατιώτες έχουν ύψος 1,80 και οι αξιωματικοί 1.95, κάθε άγαλμα έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά και είναι μοναδικό.
Πέθανε το -210 και ο πρωθυπουργός του Λι Σε με τον ευνούχο Τσάο Γκαο απέκρυψαν το γεγονός και σφετερίστηκαν την εξουσία. Όταν ανακαλύφτηκε η πλεκτάνη ακολούθησε μια περίοδος ταραχών και συγκρούσεων για τον θρόνο.
Υπήρξαν εξεγέρσεις χωρικών ώσπου ο αρχηγός μιας παράταξης αγροτών, ο Γκαοτζού, κατάφερε να ενώσει πολλές ομάδες εξεγερμένων και να αποκτήσει μεγάλη δύναμη. Το 209 π.Χ. κατέλαβε την πρωτεύουσα των Τσιν βάζοντας τέλος στην δυναστεία τους. Τα επόμενα 4 χρόνια βρέθηκε σε πόλεμο με τον ηγέτη μιας άλλης παράταξης μέχρι που τελικά επικράτησε και το 202 π.Χ. ίδρυσε την αυτοκρατορία Χαν. Υπήρξε ο 1ος αυτοκράτορας της δυναστείας και ένας από τους 2 αυτοκράτορες στην ιστορία της Κίνας χωρίς αριστοκρατικό υπόβαθρο. (ήταν γιος φτωχών χωρικών). Ο Γκαοτζού ή Λιου Μπάνγκ όπως είναι επίσης γνωστός, αναίρεσε την σκληρή νομοθεσία της Τσιν και διατύπωσε κανονισμούς που προστάτευαν τα δικαιώματα και τα συμφέροντα των κοινών ανθρώπων και κατάφερε να γίνει εξαιρετικά δημοφιλής στον λαό.
Το -195 δολοφονήθηκε και η σύζυγος του εκμεταλλεύτηκε τις συγκυρίες και κυβέρνησε στο όνομα του γιού της. Το -180 κατέφερε να ανέλθει στο θρόνο ο αυτοκράτορας Γουέντι ο οποίος κυβέρνησε σύμφωνα με τις αρχές του Κομφούκιου, ο οποίος σταμάτησε το κάψιμο των βιβλίων και προσπάθησε να ανακουφίσει τη δυστυχία του λαού. Τα επόμενα χρόνια θα ισχυροποιηθεί η κεντρική κυβέρνηση, θα σταθεροποιηθεί η οικονομία, θα γίνει αξιοκρατική η δημόσια διοίκηση με την διενέργεια εθνικών διαγωνισμών, θα κατασκευαστούν δημόσια έργα. Αυτή την εποχή θα ενωθεί το σινικό τείχος στην πρώτη του μορφή, ως σύνθεση προηγούμενων επιμέρους οχυρωματικών τειχών, για προστασία της βόρειας Κίνας από τις επιδρομές μογγολικών και τουρκικών φύλων.
Τις επόμενες δεκαετίες εθνικοποιήθηκε η παραγωγή σιδήρου και άλατος, θεσμοθετήθηκε η εξαγορά στρατιωτικών τίτλων και ποινών, φορολογήθηκε το εμπόριο. Στις ανώτερες τάξεις ήταν επιτρεπτή η πολυγαμία των αντρών και η διατήρηση χαρεμιών ενώ στο λαό επικρατούσε η μονογαμία. Η πνευματική εργασία απέκτησε μεγάλη βαρύτητα και η κοινωνική ιεράρχηση απέκτησε την εξής σειρά: 1. Λόγιοι, 2. Αγρότες, 3.Τεχνίτες, 4. Έμποροι. Η δουλεία ήταν σχεδόν ανύπαρκτη, γεγονός μοναδικό για εκείνες τις εποχές. Πρωτοπόρο υπήρξε και το εκπαιδευτικό σύστημα, οι μαθητές διδάσκονταν λογοτεχνία, μουσική, επιστήμες και σημειώνεται μεγάλη τεχνολογική πρόοδος. Αυτή την περίοδο καθορίστηκε η διάρκεια του ηλιακού έτους και παρατηρήθηκε ο κομήτης Χάλλεϋ, εφευρέθηκε το χαρτί και η πυξίδα, επινοήθηκε ο πρώτος σεισμογράφος, χρησιμοποιήθηκε το φυσικό αέριο.
Ο αυτοκράτορες Γουέντι (-141 μέχρι -87) δρομολόγησε πολλές στρατιωτικές εκστρατείες με τις οποίες επέκτεινε την κυριαρχία των Χαν στη Κεντρική Ασία και βοήθησε να καθορίσει το τεράστιο δίκτυο του εμπορίου μέχρι την Μεσόγειο, ο γνωστός ρόμος του Μεταξιού. Μετά το θάνατο του επήλθε παρακμή της δυναστείας των Χαν ενώ τα επόμενα χρόνια 2 πλημμύρες του Κίτρινου ποταμού σκοτώνουν χιλιάδες ανθρώπους δημιουργώντας κύματα προσφύγων και την εμφάνιση ληστών στην ύπαιθρο. Η αυτοκρατορία θα αποδυναμωθεί και θα κάνουν την εμφάνισή τους αποσχιστικές τάσεις και συγκρούσεις μεταξύ τοπικών ηγεμόνων. Οι πρώτοι αιώνες μ. Χ. είναι μια περίοδος διαίρεσης της Κίνας, αρχικά με την μορφή τριών βασιλείων ("Περίοδος των Τριών Βασιλείων"), κατάσταση που θα λήξει προς στιγμή το 280, μετά την άνοδο της δυναστείας Τζιν (το 265). Σύντομα ωστόσο θα επανέλθει με μεγαλύτερη ένταση (Περίοδος 16 Βασιλείων, περίοδος διαίρεσης μεταξύ βορρά-νότου), για να τελειώσει οριστικά με την επανενοποίηση της Κίνας, από τη δυναστεία Σουί, το 589.