-125000000
Η Άνοδος
των Θηλαστικών
125 εκατομμύρια χρόνια πριν
Οι γιγάντιοι δεινόσαυροι, για 170 εκατομμύρια χρόνια κυριαρχούσαν στα χερσαία οικοσυστήματα καταλαμβάνοντας τις περισσότερες οικολογικές θέσεις. Τα πρώιμα θηλαστικά εκείνης της περιόδου παρέμεναν μικρόσωμα και σχετικά αφανή, έχοντας προσαρμοστεί σε νυχτόβιο τρόπο ζωής, να κρύβονται καθόλη τη διάρκεια της ημέρας.
Όταν οι δεινόσαυροι εξαφανίστηκαν πριν από περίπου 66 εκατομμύρια χρόνια, άνοιξαν νέες δυνατότητες εξέλιξης. Τα μικρά θηλαστικά εξαπλώθηκαν γρήγορα και διαφοροποιήθηκαν σε πολυάριθμες μορφές.
Τα πρώτα θηλαστικά είχαν συνήθως μέγεθος μικρού τρωκτικού. Διέθεταν μεγάλο εγκέφαλο σε σχέση με το σώμα τους, πιο εξελιγμένη γνάθο και διαφοροποιημένα δόντια, κατάλληλα για διαφορετικές λειτουργίες, όπως κοπή και μάσηση της τροφής. Το σώμα τους καλυπτόταν από τρίχωμα και διέθεταν ιδρωτοποιούς και σμηγματογόνους αδένες.
Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά των θηλαστικών αυτών, ήταν ο θηλασμός των νεογνών μέσω γαλακτοφόρων αδένων. Τα αρχαιότερα θηλαστικά πιθανότατα γεννούσαν αυγά, όπως συμβαίνει ακόμη σήμερα στα μονοτρήματα.
Παράξενα και μεταβατικά είδη εμφανίστηκαν εκείνη την εποχή. Ο Λυστρόσαυρος (Lystrosaurus), αν και δεν ήταν αληθινό θηλαστικό αλλά συγγενικό θηλαστικοειδές ερπετό, είχε ραμφοειδές στόμα και ισχυρά άκρα. Άλλα πρώιμα θηλαστικοειδή ζούσαν σε λαγούμια και είχαν ήδη αρκετά εξελιγμένη συμπεριφορά.
Στην απομονωμένη γεωλογικά Αυστραλία επιβίωσαν μέχρι σήμερα πρωτόγονες μορφές θηλαστικών, όπως ο Ορνιθόρυγχος και η Έχιδνα. Τα ζώα αυτά διαθέτουν τρίχωμα και θηλάζουν τα μικρά τους, αλλά εξακολουθούν να γεννούν αυγά.
Κατά τη διάρκεια της εξέλιξης, σε ορισμένα θηλαστικά η εμβρυϊκή ανάπτυξη παρατάθηκε μέσα στο σώμα της μητέρας. Σταδιακά εξελίχθηκε ο πλακούντας — ένα όργανο που επέτρεπε τη μεταφορά θρεπτικών ουσιών και οξυγόνου από τη μητέρα στο έμβρυο. Η εξέλιξη αυτή οδήγησε στα πλακουντοφόρα θηλαστικά, τα οποία γεννούσαν πλέον πιο ανεπτυγμένα νεογνά. Η παρατεταμένη φροντίδα των μικρών ενίσχυσε τη δημιουργία σύνθετων κοινωνικών συμπεριφορών και στενών δεσμών μεταξύ μητέρας και απογόνων.
Σήμερα τα θηλαστικά χωρίζονται σε τρεις μεγάλες ομάδες:
Μονοτρήματα
Τα πιο πρωτόγονα θηλαστικά. Γεννούν αυγά αλλά θηλάζουν τα μικρά τους. Σε αυτά ανήκουν ο ορνιθόρυγχος και οι έχιδνες.
Μαρσιποφόρα
Τα νεογνά γεννιούνται σε πολύ πρώιμο στάδιο ανάπτυξης και συνεχίζουν την ανάπτυξή τους μέσα σε ειδικό μάρσιπο. Παραδείγματα είναι τα καγκουρό και τα κοάλα.
Πλακουντοφόρα
Η μεγαλύτερη και πιο επιτυχημένη ομάδα θηλαστικών. Τα έμβρυα αναπτύσσονται μέσα στη μήτρα με τη βοήθεια πλακούντα.
Ένα από τα αρχαιότερα γνωστά πλακουντοφόρα είναι το Eomaia scansoria, απολίθωμα ηλικίας περίπου 125 εκατομμυρίων ετών, βρέθηκε στην Κίνα.
Η Εξέλιξη και η Ποικιλία των Θηλαστικών
Μετά την εξαφάνιση των δεινοσαύρων, τα θηλαστικά εξαπλώθηκαν γρήγορα και εξελίχθηκαν σε χιλιάδες διαφορετικά είδη. Πολλά από αυτά εξαφανίστηκαν με το πέρασμα των εκατομμυρίων ετών, ενώ άλλα επιβιώνουν μέχρι σήμερα.
Το πρώτο πλακουντοφόρο Θηλαστικό (αναπαράσταση και το απολίθωμα ηλικίας 125 εκατ. χρ.)
Ανάμεσα στις σημαντικότερες ομάδες θηλαστικών είναι:
Οι μυρμηγκοφάγοι, οι βραδύποδες και τα αρμαντίλο,
Οι νυχτερίδες, τα μόνα θηλαστικά με ενεργή πτήση,
Τα σαρκοφάγα, όπως οι γάτες, οι σκύλοι, οι αρκούδες και οι ύαινες,
Τα κητώδη, όπως οι φάλαινες και τα δελφίνια, που επέστρεψαν στη θάλασσα,
Tα οπληφόρα, όπως τα άλογα, τα ελάφια και οι ρινόκεροι,
Τα προβοσκιδωτά, όπως οι ελέφαντες,
και Τα πρωτεύοντα, η ομάδα στην οποία ανήκει και ο άνθρωπος.
ΠΡΩΤΕΥΟΝΤΑ
