«Μπορείς να κόψεις όλα τα λουλούδια, αλλά δεν μπορείς να εμποδίσεις την Άνοιξη να έρθει.»
Βιογραφία
Ο Πάμπλο Νερούδα (1904–1973), ψευδώνυμο του Ρικάρδο Ελιέσερ Νεφταλί Ρέγες Μπασοάλτο, ήταν Χιλιανός ποιητής, διπλωμάτης και πολιτικός και θεωρείται μία από τις σημαντικότερες μορφές της λατινοαμερικανικής ποίησης του 20ού αιώνα.
Γεννήθηκε στις 12 Ιουλίου 1904 στην πόλη Παράλ της Χιλής. Ο πατέρας του εργαζόταν στους σιδηροδρόμους και η μητέρα του ήταν δασκάλα· πέθανε λίγο μετά τη γέννησή του. Σε ηλικία δύο ετών μετακόμισε με τον πατέρα του στο Τεμούκο, στη νότια Χιλή, όπου ο πατέρας του ξαναπαντρεύτηκε.
Ο Νερούδα άρχισε να γράφει από πολύ μικρός. Ο πατέρας του δεν ενθάρρυνε τις λογοτεχνικές του φιλοδοξίες και ο νεαρός ποιητής άρχισε να δημοσιεύει με το ψευδώνυμο Πάμπλο Νερούδα, το οποίο αργότερα υιοθέτησε και επίσημα ως όνομά του.
Το 1921 εγκαταστάθηκε στο Σαντιάγκο για να σπουδάσει γαλλικά στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο του Πανεπιστημίου της Χιλής. Είχε ήδη δημοσιεύσει ποιήματα σε εφημερίδες και περιοδικά και τα επόμενα χρόνια αφοσιώθηκε ολοένα περισσότερο στην ποίηση. Το 1923 εξέδωσε την πρώτη σημαντική συλλογή του, *Crepusculario*, και έναν χρόνο αργότερα τα *Είκοσι ερωτικά ποιήματα και ένα τραγούδι απελπισίας*, έργο που τον έκανε ευρύτερα γνωστό.
Παρά τη λογοτεχνική του επιτυχία, τα οικονομικά του προβλήματα τον οδήγησαν στη διπλωματική υπηρεσία. Από το 1927 υπηρέτησε σε διάφορες προξενικές θέσεις στην Ασία και αργότερα στην Αργεντινή και την Ισπανία. Έζησε στη Βιρμανία, την Κεϋλάνη, την Ιάβα και τη Σινγκαπούρη, πριν βρεθεί στο Μπουένος Άιρες, τη Βαρκελώνη και τη Μαδρίτη.
Η παραμονή του στην Ισπανία υπήρξε καθοριστική. Εκεί συνδέθηκε με σημαντικούς λογοτέχνες της εποχής, ανάμεσά τους και τον Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα. Ο Ισπανικός Εμφύλιος Πόλεμος και η δολοφονία του Λόρκα ενίσχυσαν την πολιτική του στράτευση. Σταδιακά η ποίησή του, χωρίς να εγκαταλείψει ποτέ τον έρωτα και την προσωπική εμπειρία, άρχισε να στρέφεται περισσότερο προς την ιστορία, την κοινωνική αδικία και την πολιτική. Η μεταβολή αυτή κορυφώθηκε στο *Canto General*, ένα εκτενές ποιητικό έργο αφιερωμένο στην ιστορία, τη φύση και τους λαούς της Λατινικής Αμερικής.
Στην Ιάβα παντρεύτηκε τη Μαρία Αντονιέτα Χαγενάαρ. Ο γάμος τους δεν διήρκεσε και αργότερα ο Νερούδα συνδέθηκε με την Αργεντινή καλλιτέχνιδα Δέλια ντελ Καρίλ, η οποία έγινε η δεύτερη σύζυγός του. Αργότερα γνώρισε τη Χιλιανή Ματίλντε Ουρούτια, με την οποία έζησε τα τελευταία χρόνια της ζωής του και την οποία παντρεύτηκε το 1966.
Το 1945 εξελέγη γερουσιαστής και την ίδια χρονιά εντάχθηκε στο Κομμουνιστικό Κόμμα της Χιλής. Όταν η κυβέρνηση του προέδρου Γκαμπριέλ Γκονσάλες Βιδέλα έθεσε εκτός νόμου το Κομμουνιστικό Κόμμα και άρχισε διώξεις εναντίον των μελών του, ο Νερούδα συγκρούστηκε δημόσια με την κυβέρνηση. Εκδόθηκε ένταλμα σύλληψής του και για περισσότερο από έναν χρόνο έζησε κρυμμένος σε διάφορα καταφύγια. Στις αρχές του 1949 πέρασε κρυφά τις Άνδεις και διέφυγε στην Αργεντινή, πριν συνεχίσει το ταξίδι του προς την Ευρώπη.
Κατά τη διάρκεια της εξορίας του ταξίδεψε σε πολλές χώρες και απέκτησε μεγάλη διεθνή αναγνώριση. Το 1952, όταν έπαψε να ισχύει η δίωξή του, επέστρεψε στη Χιλή. Τα επόμενα χρόνια συνέχισε να γράφει αδιάκοπα, διευρύνοντας ακόμη περισσότερο τη θεματολογία του. Εκτός από τα ερωτικά και πολιτικά ποιήματα, έγραψε ποιήματα για τη φύση και για απλά αντικείμενα της καθημερινότητας, προσδίδοντάς τους συχνά απρόσμενη ποιητική δύναμη.
Το 1969 το Κομμουνιστικό Κόμμα τον πρότεινε ως υποψήφιο για την προεδρία της Χιλής. Ο ίδιος απέσυρε την υποψηφιότητά του και υποστήριξε τον Σαλβαδόρ Αλιέντε, ο οποίος εξελέγη πρόεδρος το 1970. Μετά την εκλογή του, ο Αλιέντε διόρισε τον Νερούδα πρεσβευτή της Χιλής στη Γαλλία.
Το 1971 ο Πάμπλο Νερούδα τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Η υγεία του, όμως, είχε ήδη αρχίσει να επιδεινώνεται και αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη διπλωματική του θέση και να επιστρέψει στη Χιλή.
Στις 11 Σεπτεμβρίου 1973 στρατιωτικό πραξικόπημα ανέτρεψε την κυβέρνηση του Αλιέντε και έφερε στην εξουσία τον στρατηγό Αουγκούστο Πινοσέτ. Ο Νερούδα πέθανε στο Σαντιάγκο στις 23 Σεπτεμβρίου 1973, μόλις δώδεκα ημέρες μετά το πραξικόπημα.
Για δεκαετίες ο θάνατός του αποδιδόταν επισήμως σε επιπλοκές του καρκίνου του προστάτη. Αργότερα, όμως, δημιουργήθηκαν σοβαρά ερωτήματα γύρω από τις συνθήκες του θανάτου του. Επιστημονικές εξετάσεις στα λείψανά του εντόπισαν το βακτήριο *Clostridium botulinum*, γεγονός που οδήγησε σε νέες έρευνες για το ενδεχόμενο παρέμβασης τρίτων. Το πώς ακριβώς βρέθηκε το βακτήριο στον οργανισμό του και αν συνδέθηκε με τον θάνατό του αποτέλεσε αντικείμενο μακρόχρονης δικαστικής και επιστημονικής διερεύνησης.
Η κηδεία του πραγματοποιήθηκε μέσα στο κλίμα φόβου και καταστολής που ακολούθησε το πραξικόπημα. Παρ' όλα αυτά, πλήθος ανθρώπων συνόδευσε τη νεκρική πομπή στους δρόμους του Σαντιάγκο, και η συγκέντρωση εξελίχθηκε σε μία από τις πρώτες δημόσιες εκδηλώσεις αντίθεσης προς το νέο στρατιωτικό καθεστώς.
Ο Νερούδα άφησε πίσω του ένα τεράστιο και πολυσχιδές έργο: ερωτική ποίηση, υπερρεαλιστικούς και στοχαστικούς στίχους, πολιτικά ποιήματα, ιστορικές συνθέσεις και ωδές στη φύση και στα πιο απλά πράγματα της καθημερινής ζωής. Το έργο του μεταφράστηκε σε δεκάδες γλώσσες και τον καθιέρωσε ως μία από τις σημαντικότερες ποιητικές φωνές του 20ού αιώνα.
