Τόμας Χομπς

Τόμας Χομπς ΑΡΧΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ
Τόμας Χομπς Λεβιάθαν (Αποσπάσματα) «Εποµένως είναι φανερό ότι οι άνθρωποι, όταν ζουν χωρίς µιακοινή εξουσία που να τους εµπνέει δέος, βρίσκονται σ’ εκείνη τηνκατάσταση που ονοµάζεται πόλεµος· και αυτός ο πόλεµος είναιπόλεµος όλων εναντίον όλων. Γιατί πόλεµος δεν είναι µόνον οιµάχες ή η ενέργεια του να πολεµάει κανείς· αλλά είναι και ηχρονική διάρκεια κατά την οποία υπάρχει η βούληση τηςδιεκδίκησης κάποιου πράγµατος µέσα από µια µάχη. Συνεπώς ηέννοια του χρόνου πρέπει να λαµβάνεται υπόψη κατά την εξέτασητης φύσης του πολέµου. Όπως συµβαίνει µε τον καιρό. Γιατί ηφύση του κακού καιρού δεν βρίσκεται µόνο σε µια ή δυοβροχοπτώσεις, αλλά σε µια προδιάθεση πολλών προηγούµενωνηµερών που οδηγεί σε αυτό το αποτέλεσµα. Έτσι και µε τη φύσητου πολέµου, ο οποίος δεν συνίσταται µόνο στις συγκρούσεις αλλάκαι στην προδιάθεση που οδηγεί στον πόλεµο […] Εποµένως σε µιακατάσταση πολέµου, κατά την οποία όλοι είναι εχθροί όλων, ταπάντα µπορεί να συµβούν. Το ίδιο ισχύει, όταν η µόνη ασφάλειαπου έχουν οι άνθρωποι απορρέει από τη φυσική τους δύναµη καιτην επινοητικότητά τους. Σε αυτή την κατάσταση δεν υπάρχειχώρος για εργασία· γιατί τα αποτελέσµατά της είναι δύσκολο ναδιατηρηθούν και συνεπώς η γη µένει ακαλλιέργητη. ∆εν υπάρχει ναυσιπλοΐα ούτε χρήση των προϊόντων που µπορεί να εισαχθούνδια θαλάσσης. Ούτε οικοδοµική τέχνη, ούτε µέσα µεταφοράς, ούτεµετακίνηση εκείνων των πραγµάτων που λόγω του βάρους τουςαπαιτούν συλλογική προσπάθεια, για να µετακινηθούν. ∆ενυπάρχει γνώση του τι υπάρχει στη γη. Ούτε µέτρηση του χρόνου·ούτε τέχνες· ούτε γράµµατα· ούτε κοινωνία· και το χειρότεροόλων, υπάρχει συνεχής φόβος και κίνδυνος να χάσει κανείς τηζωή του βιαίως. Και η ζωή του ανθρώπου είναι µοναχική, φτωχή,άθλια, άγρια και σύντοµη». [….]«Είναι φανερό σε µένα, τόσο από τη λογική όσο και από τις Γραφέςότι η πολιτική εξουσία (είτε ανήκει στον ένα, όπως συµβαίνει στηµοναρχία, είτε σε µια συνέλευση, όπως συµβαίνει στη δηµοκρατικήκαι αριστοκρατική κοινοπολιτεία) θα πρέπει να είναι τόσο µεγάληόσο µεγαλύτερη θα µπορούσαν ποτέ να τη φαντασθούν οιάνθρωποι. Κατά τη γνώµη κάποιων αυτή η απεριόριστη εξουσία θαπροκαλούσε πολλά δεινά, αλλά τα δεινά που θα προκαλούσε ηέλλειψή της, που είναι ο διαρκής πόλεµος όλων εναντίον όλων,είναι πολύ χειρότερα. Η κατάσταση του ανθρώπου σ’ αυτή τη ζωήδεν θα είναι ποτέ απαλλαγµένη δυσχερειών. ∆εν µπορεί όµως ναυπάρξει µεγαλύτερη δυσχέρεια σε µια κοινωνία από εκείνη πουπροκύπτει από την ανυπακοή των υπηκόων και από τηνκαταπάτηση εκείνων των συµφωνιών πάνω στις οποίες η ίδια ηκοινωνία οφείλει την ύπαρξή της». Από: Thomas Hobbes, Leviathan, Penguin Books, 1985 Η φιλοσοφία του σε αδρές γραμμές Ο Χομπς επεξεργάστηκε την θεωρία του σύγχρονου κράτους καιμπορεί να θεωρηθεί εκ τους θεμελιωτές της πολιτικής επιστήμης.Για τον Χομπς ο άνθρωπος επιδιώκει πρωταρχικά την επιβίωσήτου και αναζητάει διαρκώς την ικανοποίηση των απεριόριστωνεπιθυμιών του. Μια από τις επιθυμίες του είναι και η απόκτησηγνώσης, η οποία μπορεί να του δώσει υπεροχή πάνω στουςσυνανθρώπους του. Οι άνθρωποι είναι εγωιστικά αυτόματα πουκινούνται διαρκώς σε έναν πεπερασμένο χώρο οπότε είναιαναπόφευκτη η σύγκρουση μεταξύ τους. Αυτή την κατάσταση τηνονόμασε «φυσική κατάσταση», θεωρώντας την αφόρητη: «Η ζωήτου ανθρώπου είναι μοναχική, φτωχή, δυσάρεστη, κτηνώδης καισύντομη». (Στα περισσότερα χρόνια της ζωής του γίνοντανπόλεμοι, τόσο εμφύλιοι όσο και θρησκευτικοί, ή μεταξύ βασιλείωνκαι κρατών). Οι άνθρωποι για να προστατευτούν χρειάζεται νασυνάψουν ένα κοινωνικό συμβόλαιο και να τοποθετήσουν ωςαντιπρόσωπο τους έναν κυρίαρχο στον οποίο να μεταβιβάζουν ταδικαιώματά τους. Έτσι από την προηγούμενη «φυσική κατάσταση»δημιουργείται η πολιτική κοινωνία. Η ενότητα και η επιβίωσή τηςσυνδέεται με την απόλυτη κυριαρχία του κυρίαρχου. Σύμφωνα μετον Χομπς, αυτός πρέπει να συγκεντρώνει την απόλυτη δύναμηστα χέρια του ώστε να προβεί στον εκσυγχρονισμό του κράτουςκαι στην μεγιστοποίηση της ισχύς του, τόσο στο εξωτερικό όσο καιστο εσωτερικό. Συγχρόνως έχει την υποχρέωση να προστατεύειτην ζωή των υπηκόων του, οι οποίοι δεν έχουν δικαιώματαπολιτικής συμμετοχής, ωστόσο διατηρούν αξιόλογες ελευθερίες,κυρίως στην ιδιωτική και οικονομική ζωή. Θα μπορούσε κανείς ναπει πως πρόκειται για ένα μοντέλο προάγγελο τουφιλελευθερισμού. Όσον αφορά την εκκλησία, ο Χομπς θεωρούσεπως έπρεπε να υποτάσσεται στο κράτος ενώ κατήγγειλε τηνθρησκευτική δεισιδαιμονία του ρωμαιοκαθολικισμού, στρέφονταςτον κλήρο εναντίον του. Δεν αντιμετώπισε ωστόσο διώξεις καθώςειδικά μετά το 1660, είχε την εύνοια του βασιλιά και έζησε ωςδιάσημος φιλόσοφος και επιστήμονας.

Τόμας Χομπς

Λεβιάθαν

(Αποσπάσματα)

«Εποµένως είναι φανερό ότι οι άνθρωποι, όταν ζουν χωρίς µιακοινή εξουσία που να τους εµπνέει δέος, βρίσκονται σ’ εκείνη τηνκατάσταση που ονοµάζεται πόλεµος· και αυτός ο πόλεµος είναιπόλεµος όλων εναντίον όλων. Γιατί πόλεµος δεν είναι µόνον οιµάχες ή η ενέργεια του να πολεµάει κανείς· αλλά είναι και ηχρονική διάρκεια κατά την οποία υπάρχει η βούληση τηςδιεκδίκησης κάποιου πράγµατος µέσα από µια µάχη. Συνεπώς ηέννοια του χρόνου πρέπει να λαµβάνεται υπόψη κατά την εξέτασητης φύσης του πολέµου. Όπως συµβαίνει µε τον καιρό. Γιατί ηφύση του κακού καιρού δεν βρίσκεται µόνο σε µια ή δυοβροχοπτώσεις, αλλά σε µια προδιάθεση πολλών προηγούµενωνηµερών που οδηγεί σε αυτό το αποτέλεσµα. Έτσι και µε τη φύσητου πολέµου, ο οποίος δεν συνίσταται µόνο στις συγκρούσεις αλλάκαι στην προδιάθεση που οδηγεί στον πόλεµο

[…] Εποµένως σε µιακατάσταση πολέµου, κατά την οποία όλοι είναι εχθροί όλων, ταπάντα µπορεί να συµβούν. Το ίδιο ισχύει, όταν η µόνη ασφάλειαπου έχουν οι άνθρωποι απορρέει από τη φυσική τους δύναµη καιτην επινοητικότητά τους. Σε αυτή την κατάσταση δεν υπάρχειχώρος για εργασία· γιατί τα αποτελέσµατά της είναι δύσκολο ναδιατηρηθούν και συνεπώς η γη µένει ακαλλιέργητη. ∆εν υπάρχει ναυσιπλοΐα ούτε χρήση των προϊόντων που µπορεί να εισαχθούνδια θαλάσσης. Ούτε οικοδοµική τέχνη, ούτε µέσα µεταφοράς, ούτεµετακίνηση εκείνων των πραγµάτων που λόγω του βάρους τουςαπαιτούν συλλογική προσπάθεια, για να µετακινηθούν. ∆ενυπάρχει γνώση του τι υπάρχει στη γη. Ούτε µέτρηση του χρόνου·ούτε τέχνες· ούτε γράµµατα· ούτε κοινωνία· και το χειρότεροόλων, υπάρχει συνεχής φόβος και κίνδυνος να χάσει κανείς τηζωή του βιαίως. Και η ζωή του ανθρώπου είναι µοναχική, φτωχή,άθλια, άγρια και σύντοµη».

[….]«Είναι φανερό σε µένα, τόσο από τη λογική όσο και από τις Γραφέςότι η πολιτική εξουσία (είτε ανήκει στον ένα, όπως συµβαίνει στηµοναρχία, είτε σε µια συνέλευση, όπως συµβαίνει στη δηµοκρατικήκαι αριστοκρατική κοινοπολιτεία) θα πρέπει να είναι τόσο µεγάληόσο µεγαλύτερη θα µπορούσαν ποτέ να τη φαντασθούν οιάνθρωποι. Κατά τη γνώµη κάποιων αυτή η απεριόριστη εξουσία θαπροκαλούσε πολλά δεινά, αλλά τα δεινά που θα προκαλούσε ηέλλειψή της, που είναι ο διαρκής πόλεµος όλων εναντίον όλων,είναι πολύ χειρότερα. Η κατάσταση του ανθρώπου σ’ αυτή τη ζωήδεν θα είναι ποτέ απαλλαγµένη δυσχερειών. ∆εν µπορεί όµως ναυπάρξει µεγαλύτερη δυσχέρεια σε µια κοινωνία από εκείνη πουπροκύπτει από την ανυπακοή των υπηκόων και από τηνκαταπάτηση εκείνων των συµφωνιών πάνω στις οποίες η ίδια ηκοινωνία οφείλει την ύπαρξή της».
Από: Thomas Hobbes, Leviathan, Penguin Books, 1985

Η φιλοσοφία του σε αδρές γραμμές
Ο Χομπς επεξεργάστηκε την θεωρία του σύγχρονου κράτους καιμπορεί να θεωρηθεί εκ τους θεμελιωτές της πολιτικής επιστήμης.Για τον Χομπς ο άνθρωπος επιδιώκει πρωταρχικά την επιβίωσήτου και αναζητάει διαρκώς την ικανοποίηση των απεριόριστωνεπιθυμιών του. Μια από τις επιθυμίες του είναι και η απόκτησηγνώσης, η οποία μπορεί να του δώσει υπεροχή πάνω στουςσυνανθρώπους του. Οι άνθρωποι είναι εγωιστικά αυτόματα πουκινούνται διαρκώς σε έναν πεπερασμένο χώρο οπότε είναιαναπόφευκτη η σύγκρουση μεταξύ τους. Αυτή την κατάσταση τηνονόμασε «φυσική κατάσταση», θεωρώντας την αφόρητη: «Η ζωήτου ανθρώπου είναι μοναχική, φτωχή, δυσάρεστη, κτηνώδης καισύντομη». (Στα περισσότερα χρόνια της ζωής του γίνοντανπόλεμοι, τόσο εμφύλιοι όσο και θρησκευτικοί, ή μεταξύ βασιλείωνκαι κρατών). Οι άνθρωποι για να προστατευτούν χρειάζεται νασυνάψουν ένα κοινωνικό συμβόλαιο και να τοποθετήσουν ωςαντιπρόσωπο τους έναν κυρίαρχο στον οποίο να μεταβιβάζουν ταδικαιώματά τους. Έτσι από την προηγούμενη «φυσική κατάσταση»δημιουργείται η πολιτική κοινωνία.
Η ενότητα και η επιβίωσή τηςσυνδέεται με την απόλυτη κυριαρχία του κυρίαρχου. Σύμφωνα μετον Χομπς, αυτός πρέπει να συγκεντρώνει την απόλυτη δύναμηστα χέρια του ώστε να προβεί στον εκσυγχρονισμό του κράτουςκαι στην μεγιστοποίηση της ισχύς του, τόσο στο εξωτερικό όσο καιστο εσωτερικό. Συγχρόνως έχει την υποχρέωση να προστατεύειτην ζωή των υπηκόων του, οι οποίοι δεν έχουν δικαιώματαπολιτικής συμμετοχής, ωστόσο διατηρούν αξιόλογες ελευθερίες,κυρίως στην ιδιωτική και οικονομική ζωή. Θα μπορούσε κανείς ναπει πως πρόκειται για ένα μοντέλο προάγγελο τουφιλελευθερισμού. Όσον αφορά την εκκλησία, ο Χομπς θεωρούσεπως έπρεπε να υποτάσσεται στο κράτος ενώ κατήγγειλε τηνθρησκευτική δεισιδαιμονία του ρωμαιοκαθολικισμού, στρέφονταςτον κλήρο εναντίον του. Δεν αντιμετώπισε ωστόσο διώξεις καθώςειδικά μετά το 1660, είχε την εύνοια του βασιλιά και έζησε ωςδιάσημος φιλόσοφος και επιστήμονας.

Τόμας Χομπς Λεβιάθαν

Τόμας Χομπς

Λεβιάθαν