Ζερμαίν Γκρηρ

Ζερμαίν Γκρηρ ΑΡΧΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ
Ζερμαίν Γκρηρ Η γυναίκα ευνούχος Αποσπασματα ΤΟ ΣΕΞ […] Οἱ γυναῖκες ὡστόσο θὰ πρέπει νὰ δεχτοῦν μέρος τῆς εὐθύνης, τόσο γιὰ τὴ δικιά τους ἀπόλαυση ὅσο γιὰ τὴν ἀπόλαυση τῶν συντρόφων τους, πράγμα ποὺ προϋποθέτει ἕνα βαθμὸ ἐλέγχου καὶ συνειδητῆς συνεργασίας. Αν μπορέσουν ν᾿ ἀλλάξουν τὸν τρόπο ποὺ ἀντιμετωπίζουν τὸ σὲξ καὶ ἀρχίσουν νὰ καλωσορίζουν τὸ πέος, ἀντὶ ἁπλῶς νὰ τὸ δέχονται, ἕνα μεγάλο μέρος τοῦ ἀγώνα θὰ ἔχει κερδηθεί. Φωτισμένες γυναῖκες, ἔχουν ἀπὸ καιρὸ ἐπαινέσει τὴ σεξουαλική στάση κατὰ τὴν ὁποία ἡ γυναίκα εἶναι πάνω ἀπ' τὸν ἄντρα, ἔπει τὴ ἔτσι δὲν πιέζεται ἀπὸ τὸ βάρος τοῦ ἀντρικοῦ κορμιοῦ ποὺ εἶναι μεγαλύτερο, καὶ μπορεῖ ν᾿ ἀνταποκριθεῖ πιὸ αὐθόρμητα. Σε τελευ ταία ἀνάλυση εἶναι θέμα ἐπικοινωνίας, κι ἡ ἐπικοινωνία δὲν προωθεῖται μὲ τὴ φόρμουλα, αὐτὸς μιλάει, ἐγὼ ἀκούω. Τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ φανταστική θεωρία τοῦ κολπικοῦ ὀργασμού ἔχει παραμεριστεῖ προσφέρει ἀπώτερη ἐξυπηρέτηση, ἡ ἑδραίωση όμως τοῦ κλειτοριδικοῦ σπασμοῦ σὰν ὑποκατάστατο τῆς γνήσιας ικανοποίησης, μπορεῖ νὰ ἔχει καταστρεπτικὰ ἀποτελέσματα στη σεξουαλικότητα. Τὰ συμπεράσματα τῶν Μάστερς καὶ Τζόνσον προκά λεσαν μερικὰ ἀναπάντεχα παράπλευρα ἀποτελέσματα, ὅπως τὴν πραγματική κλειτοριδομανία που διέπει τὸ βιβλίο τῆς Μήττε Ειλγιερσεν, Κατηγορῶ. Ἐνῶ μιλάει γιὰ τὸν ὀργασμὸ τῆς γυναίκας σὰ νὰ ἦταν ἀποτέλεσμα τῆς πίεσης τοῦ σωστοῦ κουμπιοῦ κατηγορεῖ τοὺς σεξολόγους ποὺ συνιστοῦν... τὸν ἐρεθισμὸ τῆς κλειτορίδας σὰ μέρος εἰσαγωγῆς στὴ συνουσία σ’ αὐτὸ ποὺ οἱ περισσότεροι άντρες θεωροῦν τὸ «γνήσιο πράγμα». Στην πραγματικότητα αὐτὸ ποὺ ἐκεῖνοι θεωρούν «γνήσιου γιὰ τὴ γυναίκα στερείται κάθε αι. σθησης. Αυτή είναι η ουσία τῆς ὑπόθεσης! Κρυμμένη ἐδῶ καὶ ἑκατοντάδες χρόνια ἀπὸ ταπεινές, ντροπαλές καὶ ὑποτακτικές γυναίκες. Ἡ γυναίκα στὴν ἱστορία δὲν ἐμφανίζεται πάντα τόσο ταπεινή κι ὑποτακτική. Εἶναι ἀνοησία νὰ λέμε πὼς μιὰ γυναίκα δὲ νιώθει τίποτε ὅταν ο ἄντρας κινεῖ τὸ πέος του μέσα στὸν κόλπο της: ἡ ποιότητα τοῦ ὀργασμοῦ διαφέρει ὅταν ὁ κόλπος μπορεῖ νὰ περιβάλλει τὸ πέος ἀντὶ τὸ κενό. Ἡ διαφοροποίηση ἀνάμεσα στὴν ἁπλή, ἀνα πόφευκτη ἀπόλαυση τοῦ ἄντρα καὶ στὶς πιὸ λεπτὲς ἀντιδράσεις τῆς γυναίκας δὲν εἶναι τελείως δάσιμη. "Αν ἡ ἐκσπερμάτωση σήμαινε ἀπολύτρωση γιὰ ὅλους τοὺς ἄντρες, παίρνοντας ὑπ᾿ ὄψη τὴ συνεχή παραγωγὴ σπέρματος καὶ τὴν ἐπακόλουθη πιεστικὴ ἐπιθυμία γιὰ συνουσία, οἱ ἄντρες θὰ μποροῦσαν νὰ συνουσιάζονται χωρὶς παραφορὰ ἢ ἀπογοήτευση μὲ τὴν ὁποιαδήποτε γυναίκα. Ἡ διαδικασία ποὺ περιγράφεται ἀπὸ τοὺς εἰδήμονες, κατὰ τὴν ὁποία ὁ ἄντρας ἀσχολεῖται ἐπιμελῶς μὲ ὅλες τὶς ἐρωτογενεῖς περιοχὲς ξοδεύει ἴσο χρόνο σὲ κάθε θηλή, στρέφει την προσοχή του στὴν κλειτορίδα (συνήθως πολὺ ἄμεσα), διανύει τὰ στάδια τοῦ δαχτυλικοῦ ἢ γλωσσικοῦ ἐρεθισμοῦ, κι ὕστερα εἰσχωρεῖ εὐγενικὰ στὸν κόλπο, περιμένοντας, ἴσως, τὴ στιγμὴ ποὺ ἡ συστολὴ τῆς κλειτορίδας θὰ τοῦ δείξει πὼς εἶναι εὐπρόσδεκτος, εἶναι βεβιασμένη καὶ ἀπάνθρωπα αὐτοματοποι ημένη. Ὁ ὑπαινιγμὸς πὼς ὑπάρχει ἕνας στατιστικὰ ἰδεώδης τρόπος συνουσίας, που εφόσον ακολουθείται η σωστή μέθοδος έχει πάντα σαν αποτέλεσμα την ικανοποίηση, είναι καταθλιπτικός και παραπλανητικός. Δεν υπάρχει κανένα υποκατάστατο της έντονης συγκίνησης: καμιὰ μάλαξη στὸν κόσμο δὲν μπορεί να ἐξασφαλίσει ἱκανοποίηση, γιατὶ αὐτὴ εἶναι ὑπόθεση ψυχοσεξουαλικῆς λύτρωσης. Η γνήσια ικανοποίηση δεν βρίσκεται θρονιασμένη σ ένα μικροσκοπικό σύμπλεγμα νεύρων, ἀλλὰ στη σεξουαλική συμμετοχή ολόκληρου του ατόμου. Ἡ συνεχής, ἔντονη σεξουαλικὴ ἀπόλαυση τῆς γυναίκας, ποὺ ἐξακολουθεῖ καὶ μετὰ τὸν ὀργασμό, καὶ ποὺ προκαλεῖ τὸ δέος τῶν ἀντρῶν, δὲν πηγάζει ἀπὸ τὴν κλειτορίδα, ποὺ δὲν ἀνταποκρίνεται ιδιαίτερα καλὰ στὸ συνεχὴ ἐρεθισμό, ἀλλ᾽ ἀπὸ τὴ γενικὴ αἰσθησιακὴ ἀντίδραση. Αν ἐντοπίσουμε τὴ θηλυκὴ ἱκανοποίηση στὴν κλειτορίδα, ἐπιβάλουμε στὴ γυναίκα τὸν ἴδιο περιορισμὸ φύλου ποὺ περιορίζει τὴν ἀρσενικὴ ἀντίδραση. Ἡ ἀρσενικὴ ἀντίληψη μιᾶς ὑψηλῆς σεξουαλικῆς ἐπίδοσης στερημένης ἀπὸ ἔκσταση ἢ ἐρωτισμὸ εἶναι βαθύτατα ἀποκαρδιωτική: ὅταν ἡ λύτρωση ἐκφράζεται μὲ μέσα μηχανικά, ἑπόμενο εἶναι καὶ νὰ ἐπιδιώκεται μηχανικά. Τὸ σὲξ καταντάει αὐνανισμὸς μὲς τὸν κόλπο. […] Τὸ θηλυκό στερεότυπο Στη μυστηριώδη ἐκείνη διάσταση ὅπου τὸ σῶμα συναντᾶ τὴν ψυχη, γεννιέται κι ἀναπτύσσεται τὸ θηλυκό στερεότυπο. Είναι περισσότερο κορμί παρὰ ψυχή, περισσότερο ψυχὴ παρὰ νοῦς. Σ᾿ αὐτὴν ὑπάγεται ὅ,τι τὸ ὡραῖο, ἀκόμα κι ἡ ἴδια ἡ λέξη «ὀμορφιά». Ο,τι υπάρχει στὸν κόσμο, ὑπάρχει γιὰ νὰ τὴν ὀμορφαίνει. Ὁ ἥλιος ανατέλει μόνο γιὰ νὰ δίνει μπρούτζινο χρώμα στο κορμί της καὶ νὰ χρυσώνει τὰ μαλλιά της• ὁ ἄνεμος φυσάει γιὰ νὰ γίνονται ρόδινα τὰ μάγουλά της, ἡ θάλασσα ἀφρίζει γιὰ νὰ τὴ λούσει• τὰ λουλούδια πρόθυμα θυσιάζονται γιὰ νὰ μπορεῖ τὸ δέρμα της νὰ ποτιστεῖ μὲ τ' άρωμά τους. Αὐτὴ εἶναι τὸ στέμμα τῆς δημιουργίας, τὸ ἀριστούργημά της. Ὁ βυθὸς τῆς θάλασσας λεηλατεῖται γιὰ νὰ βροεθῦν τὰ μαργαριτάρια καὶ τὰ κοράλλια ποὺ θὰ τὴ στολίσουν• τὰ σπλάχνα τῆς γῆς ἀνασκαλεύονται γιὰ νὰ μπορεῖ αὐτὴ νὰ φορέσει χρυσάφι, ζαφείρια, διαμάντια καὶ ρουμπίνια. Νεογέννητες φώκιες κατακρεουργοῦνται, ἀγέννητα ἀρνάκια ἁρπάζονται ἀπ᾿ τὴν κοιλιὰ τῆς μάνας τους, ἑκατομμύρια τυφλοπόντικες, μοσχοπόντικές, σκίουροι μας δίνουν βιζόν, ἐρμίνες, ἀλεποῦδες, κάστορες, τσιντσιλά, ὀζελότοι, λύγκες, κι ἄλλα μικρὰ κι ὄμορφα πλασματάκια βρίσκουν πρὶν τὴν ὥρα τους βίαιο θάνατο, γιὰ νὰ μπορεῖ αὐτὴ νὰ τυλίγεται στὰ γουναρικά της. Ερωδιοί, στρουθοκάμηλοι καὶ παγώνια, πεταλοῦδες καὶ χρυσόμυγες, τῆς παραδίνουν τὰ πλουμίδια τους. Ανθρωποι, μὲ κίνδυνο της ζωής τους, κυνηγοῦν κροκόδειλους γιὰ τὶς τσάντες καὶ τὰ παπούτσια της. Εκατομμύρια μεταξοσκώληκες τῆς προσφέρουν το χρυσαφένιο μόχθο τους κι οἱ μοδίστρες ράβουν, κεντοῦν καὶ πλέκουν δαντέλες στὸ χέρι, γιὰ νὰ μπορεῖ αὐτὴ νὰ στολίζεται με ότι πιὸ ἀκριβὸ ὑπάρχει. Οἱ ἄντρες, στο δικό μας πολιτισμό, ἔχουν ἀποκηρύξει κάθε στολίδι, κι ἐλεύθερα λεηλατοῦν τὴν ὑφήλιο ἁρπάζοντας θησαυρούς γιὰ νὰ προσφέρουν στὴν ὑψηλὴ τιμωμένη. Καινούριες πρώτες ύλες καινούριες τεχνοτροπίες, καινούρια μηχανήματα στὴν ὑπηρεσία της. Γι' αὐτὸ καὶ ἡ κυρὰ» πρέπει ν' ἀποτελεῖ τὸν ὑπ' ἀριθμὸν ἕνα καταναλωτή, καὶ συγχρόνως τὸ κύριο σύμβολο τῆς καταναλωτικής δυνατότητας καὶ οἰκονομικῆς ἐπιτυχίας. Ἐνῶ ὁ σύντροφός της μοχθεῖ στὸ ἐργοστάσιο, αὐτὴ κάνει βόλτες στὶς πιὸ ἀριστοκρατικές συνοικίες καὶ στὰ πιὸ πολυτελῆ ξενοδοχεία, μὲ τὴν περιουσία του φορτωμένη στην πλάτη, στὸ στῆθος, στὰ δάχτυλα καὶ στοὺς καρπούς. Ἡ δασικὴ αὐτὴ «ἐπένδυση» ἐπεκτείνεται καὶ στὸ σπίτι του - ποὺ ἀποτελεῖ τὸ δικό της πλαίσιο, τὸ ἀπαραίτητο σκηνικὸ μέσα στὸ ὁποῖο αὐτὴ ἀπολαμβάνει τῇ μεταξένια ἐκείνη ἀπραξία ποὺ εἶναι ἀπαραίτητη προϋπόθεση γιὰ τὴ συντήρηση τοῦ κύρους του συντρόφου της καὶ τῆς ἱκανότητάς της νὰ τὸ ἐπιδεικνύει!. Μιὰ φορὰ κι ἕναν καιρὸ μόνο ἡ γυναίκα τῆς ἀριστοκρατικής τάξης μποροῦσε νὰ διεκδικήσει τὸν τίτλο τοῦ στέμματος τῆς δημιουργίας: μόνο τὰ δικά της χέρια ἦταν ἀρκετὰ λευκά, μόνο τὰ δικά της πόδια ἀρκετὰ μικροκαμωμένα, ἡ μέση ἀρκετὰ λεπτή, τὰ μαλλιὰ ἀρκετὰ μακριὰ καὶ χρυσαφένια. Σιγὰ σιγὰ ὅμως ἄρχισαν οἱ ἀστὲς ποὺ εἶχαν κάποια οικονομικὴ ἄνεση νὰ θέλουν νὰ μιμηθοῦν τῇ «λαίδη» καὶ ν' ἀκολουθοῦν τὴ μόδα, ὥσπου τελικά, γιὰ νὰ τηρηθοῦν οἱ ἀπαραίτητες διακρίσεις, ἡ «λαίδη» ἀναγκάστηκε νὰ μεταμορφωθεῖ σ᾽ ἐπιχρυσωμένη κούκλα, κατάφορτη μ’ ὀγκώδη ρουμπίνια καὶ μαργαριτάρια σὰν τ᾿ αὐγὸ τῆς περιστέρας. Ἡ Βασίλισσα τῆς ᾿Αγγλίας ἐξακολουθεῖ ἀκόμα καὶ σήμερα νὰ θεωρεῖ σὰν μέρος τοῦ βασιλικού της καθήκοντος τὴν ἐπίδειξη ὅσων περισσοτέρων οἱκογενειακῶν κοσμημάτων ἀντέχει σὲ κάθε δημόσια εμφάνισή της, ἐνῶ οἱ ἀρσενικοὶ μονάρχες ἔχουν γλιτώσει ἀπ᾿ αὐτὸ τὸ καθῆκον «Βιτρίνας» ποὺ τώρα βαραίνει ἀποκλειστικὰ τὶς γυναῖκες τους. Τὴν ἴδια ἐποχὴ ποὺ ἡ γυναίκα ἐξελισσόταν σὲ βιτρίνα πλούτου καὶ κοινωνικῆς στάθμης – κι ἐνῶ οἱ ἄντρες «ξεπέφτοντας» μιὰ σχετικὴ ἀνωνυμία, μποροῦσαν ν᾿ ἀποχτήσουν ὀντότητα μέσω τῶν πράξεων καὶ τῆς προσωπικότητάς τους – τὸ στερεότυπο προβάλλει σὰν κυρίαρχο ἐμβλημα τῆς δυτικῆς τέχνης. Γιὰ τοὺς ἀρχαίους Έλληνες τὸ ἄρσενικὸ καὶ τὸ θηλυκό κορμί διακρίνονταν γιὰ μιὰ ἀνθρώπινη ὀμορφιὰ ποὺ δὲν εἶχε ἀπαραίτητα σεξουαλικά χαρακτήρα ἴσως μάλιστα, νὰ ἔδειξαν κάποια προτίμηση στὴ νεανικὴ ἀντρικὴ μορφή, σὰν πιὸ δυναμικὴ καὶ μὲ πιὸ τέλειες ἀναλογίες. Κι οἱ Ρωμαῖοι δὲν ἔδειξαν καμιὰ ἰδιαίτερη προκατάληψη γιὰ τὴν ἀναπαράσταση τῆς θηλυκῆς μορφῆς στὴν κατ᾽ ἐξοχὴν μνημειακὴ τέχνη τους. Στὴν ἐποχὴ τῆς Αναγέννησης, η θηλυκή μορφή ἄρχισε νὰ ἐπικρατεῖ, ὄχι μόνο στὸ ρόλο τῆς μητέρας, τὸ κύριο ἔμβλημα τῆς Madonna col Bambino ἀλλὰ καὶ σὰν ἀντικείμενο μιᾶς καθαυτὸ αἰσθητικῆς μελέτης. Οἱ πρῶτες γυμνὲς γυναικείες φιγοῦρες ἐμφανίστηκαν δειλὰ σὲ σκηνές πλήθους ἢ σὲ δίπτυχα ποὺ παρίσταναν τὸν ᾿Αδὰμ καὶ τὴν Εὔα. Σιγὰ σιγὰ ὅμως ἄρχισε νὰ προ βάλλει καὶ νὰ κυριαρχεῖ ἡ ᾿Αφροδίτη. Η Μαρία Μαγδαληνὴ παύει νὰ εἶναι μαραμένη καὶ κοκκαλιάρα καὶ γίνεται ἀφράτη κι ἐκστατική. Ἐμφανίζονται οἱ πρῶτες προσωπογραφίες ἀνώνυμων γυναίκῶν, διαλεγμένων γιὰ τὴν ὀμορφιά τους καὶ μόνο• σιγὰ σιγὰ αὐτὲς οἱ γυναικείες μορφὲς ἀπαλάσσονται ἀπ᾿ τὰ ροῦχα τους καὶ βαφτίζονται Φλώρα ἢ Πριμαδέρα. Οι ζωγράφοι ἀρχίζουν νὰ ζωγραφίζουν τις ἴδιες τους τις γυναίκες καὶ τὶς ἐρωμένες, κι ἀκόμα καὶ τὶς βασιλικὲς συζύγους, σὰν αἰσθησιακὲς καλλονές, ἀπαλλαγμένες ἀπὸ ροῦχα, ἐὰν τὸ ἐπιθυμοῦσαν, ἀλλ᾽ ὄχι κι ἀπ᾿ τὰ κοσμήματά τους. Η Σουζάννα φοράει τὰ βραχιόλια της στὸ μπάνιο, κι ἡ Ἑλὲν Φουρμὰν δὲν ἀποχωρίζεται καὶ τὸ γουναρικό της! ῞Οπως στὴ ζωγραφική, ἔτσι καὶ στὴν ποίηση ἡ μορφὴ τῆς γυναίκας ἄρχισε νὰ ὑπερισχύει. Γιὰ νὰ ὑμνηθεῖ ἡ ὁμορφιά της ἦταν ἀπαραίτητη ἡ ὁρολογία ποὺ πήγαζε ἀπ᾿ τὰ πλούτη ποὺ τὴν περιέβαλλαν: τὰ μαλλιά της ἦταν χρυσαφένια, τὸ μέτωπό της ἀπὸ ἐλεφαντόδοντο, τὰ χείλη της ρουμπίνια, τὰ δόντια της μαργαριταρένιες πύλες, τὰ στήθη της ἀλάβαστρο μὲ φλέβες ἀπὸ λάπις λάζουλι, τὰ μάτια της κατάμαυρα σὰν ἀχάτης. Ἡ φινέτσα, ἀλλὰ καὶ ἡ παροδικότητα τῆς ὀμορφιάς της, ὑπογραμμίζονταν μὲ τὴν ἀναπόφεύκτη σύγκριση μὲ τὸ ρόδο• τὴν παρότρυναν ν᾿ ἀξιοποιήσει τὴν ὀμορφιά της μὲ τὸν ἔρωτα προτοῦ μαραθείς. 'Ηταν είδος προορίσμένο γιὰ κατανάλωση. ῎Αλλος κύκλος παρομοιώσεων είναι καθαρὰ γαστρονομικός: δέρμα σὰ γάλα, χείλη σὰν κεράσια ἀλλιῶς, γλυκὰ σὰ μέλι, στήθη σφιχτὰ σὰ μῆλα. Ορισμένοι ἀπ᾿ τοὺς διθύραμβους παίνευαν ἀκόμα καὶ τὰ λοῦσα της - τὴ βατίστα πιὸ διάφανη ἀπ' τὴν πρωινὴ καταχνιά, τὴ δαντέλα τὴν ἀραχνοΰφαντη, τὰ διάφορα μπιχλιμπίδια της, καὶ τ᾿ ἀναμνηστικὰ ποὺ χάριζε σὰν ἔνδειξη εὔνοιας. Ακόμα καὶ σήμερα ὁ ἥρωας τῶν θρίλλερ περιγράφει μὲ θαυμασμὸ τὶς ἀρχοντικὲς γυναῖκες ποὺ τὸν περιτριγυρίζουν • τὰ κομψὰ καὶ καλοραμμένα τους ροῦχα, τὰ ἐξωφρενικὰ καπέλα, τὰ καλοδιαλεγμένα ἀξεσουὰρ καὶ παπούτσια. Οι παρομοιώσεις δὲν περιορίζονται πιὰ σὲ πολύτιμα πετράδια καὶ λουλούδια, ἀλλὰ ἡ ἔμφαση στὸ στοιχεῖο «κατανάλωση» παραμένει ἡ ἴδια. Ἡ ἄχαρη δακτυλογράφος ἀνθίζει καὶ μεταμορφώνεται στὸ θηλυκὸ στερεότυπο μόλις βάλει κοκκινάδι χείλη, ἀφήσει ξέπλεκα μαλλιά καὶ φορέσει κάτι δαντελωτό. Σήμερα, ο κόσμος δεν ἔχει πια ἀπὸ γυναίκες, ἐκτὸς ἀν πρόκειται γιὰ τὴν Πάολα της Λιέγης ή την Τζάκυ Ωνάση (καὶ πάλι μόνο περιπτώσεις ἐπίσημων συγκεντρώσεων), τὴν ἀπαίτηση να ἐμφανίζονται φορτωμένες βασιλικὰ λάφυρα• ἀπαιτεῖ, ὅμως, νὰ δείχνουν ακριβά ντυμένες, ν’ ἀκολουθοῦν την μόδα, να εἶναι περιποιημένες, να μην ἐμφανίζονται δυο φορὲς με το ἴδιο φόρεμα. Μπορεῖ τὸ καθῆκον τῶν λίγων νὰ ἔχει γίνει λιγότερο ἐπαχθές, ἔχει γίνει ὅμως πιὰ καθῆκον τῶν πολλῶν. Τὸ θηλυκὸ στερεότυπο ἔχει ὁλόκληρη στρατιὰ ἀπὸ ὑπηρέτες στις προσταγές της. Στὴ διάθεσή της ἔχει καλλυντικά, ἐσώρουχα, κάλτσες, περούκες, ποστὶς καὶ κομμώσεις χώρια ὁ ἐξωτερικὸς ρουχισμός, τὰ κοσμήματα καὶ τὰ γουναρικά. Το τελικό προϊόν δημιουργείται στρῶμα μὲ στρῶμα, καὶ κοστίζει πανάκριbα. Ἡ μεγαλοπρέπεια έχει παραχωρήσει τη θέση της στην κομψότητα τῆς γραμμής. Ἐφ᾿ ὅσον ὅλο καὶ περισσότερες γυναίκες αγωνίζονται ν' ἀνεβοῦν κοινωνικά, τὸ πνεύμα τοῦ συναγωνισμοῦ πρέπει νὰ διατηρείται ζωντανό• ἔτσι τὸ ἐμπόριο τῆς μόδας μπορεί να βασίζεται σε μιὰ ὁλοένα ἐπεκτεινόμένη αγορά. Οἱ πιὸ φτωχὲς γυναίκες μπλοφάρουν, ντύνονται με ἀπομιμήσεις τῶν ρούχων τῆς μόδας, ἁρπάζουν μιὰν ἰδέα ὅταν ἔχει περάσει πιὰ ἡ σαιζόν της, χρησιμοποιοῦν χονδροειδὴ ἐφφέ, παρερμηνεύουν τὴ γραμμή, τὴ λάμψη ἑνὸς ἀντικειμένου ὑψηλῆς ποιότητας καὶ δημιουργοῦν μιὰ φανταχτερὴ καρικατούρα. Ἡ ἐπιχείρηση τῆς μόδας εἶναι τόσο πολύπλοκη ποὺ μόνο ἕνας εἰδικὸς μπορεῖ νὰ τὴ χειριστεῖ. Τ' ἀρχέτυπα τοῦ εἴδους, τὰ ἐπιφανέστερα παραδείγματα τοῦ στερεότυπου, πρέπει νὰ ντυθοῦν, νὰ χτενιστοῦν καὶ νὰ μακιγιαριστοῦν ἀπ᾿ τοὺς ἐμπειρογνώμονες, ἀπ᾿ τοὺς ἀστέρες τῆς βιομηχανίας παράλληλα όμως, πρέπει ν' ἀνεβάζουν τὸ ἠθικὸ τῶν οἰκοκυρῶν ποὺ διαβάζουν γι' αὐτὲς στὰ λαϊκὰ περιοδικά, διακηρύσ ποντας τὴν πίστη τους στις καλλωπιστικές ιδιότητες ποὺ ἔχει τὸ σαπούνι καὶ τὸ νερό, καὶ ἀποδίδοντας ἐκεῖ τὴν ἀθάνατη καλλονή τους. Δυστυχῶς ὁ ἰσχυρισμός τους αὐτὸς εἶναι συνήθως περισσότερο ἀποκαρδιωτικὸς παρὰ ἐνθαρρυντικός. Κάθε γυναίκα, ὅσο εἶναι νέα καὶ ἐμφανίσιμη, μπορεῖ νὰ τρέφει τὸ ὄνειρο πὼς θὰ σκαρφαλώσει στὴν κορυφὴ τῆς κοινωνικῆς σκάλας καὶ θὰ κάνει νὰ θαμπώσει ἡ λάμψη τῆς πολυτέλειας μὲ μοναδικό ὅπλο τὴ γνήσια φυσική της ομορφιά• τὰ ἐλάχιστα παραδείγματα τόση δημοσιότητα που καταλήγουμε ἑνὸς τέτοιου ἄθλου παίρνουν νὰ τὰ θεωροῦμε φυσικά. Οπλισμένες μ᾽ ἐλπίδα, αἰσιοδοξία και φιλοδοξία, οἱ νέες κοπέλες μελετᾶνε τις τελευταίες παραλλαγές τοῦ στερεότυπου στὶς σελίδες τοῦ Βόγκ, καὶ ἄλλων περιοδικῶν μόδας, ἀπ᾿ ὅπου τὶς ἀτενίζουν τὰ μανεκὲν ἀνάμεσ' ἀπὸ διαφημήσεις γιὰ μυθώδεις κατοικίες, πανάκριβα γουναρικὰ καὶ κοσμήματα.

Η γυναίκα ευνούχος

Αποσπασματα

ΤΟ ΣΕΞ

[…] Οἱ γυναῖκες ὡστόσο θὰ πρέπει νὰ δεχτοῦν μέρος τῆς εὐθύνης, τόσο γιὰ τὴ δικιά τους ἀπόλαυση ὅσο γιὰ τὴν ἀπόλαυση τῶν συντρόφων τους, πράγμα ποὺ προϋποθέτει ἕνα βαθμὸ ἐλέγχου καὶ συνειδητῆς συνεργασίας. Αν μπορέσουν ν᾿ ἀλλάξουν τὸν τρόπο ποὺ ἀντιμετωπίζουν τὸ σὲξ καὶ ἀρχίσουν νὰ καλωσορίζουν τὸ πέος, ἀντὶ ἁπλῶς νὰ τὸ δέχονται, ἕνα μεγάλο μέρος τοῦ ἀγώνα θὰ ἔχει κερδηθεί. Φωτισμένες γυναῖκες, ἔχουν ἀπὸ καιρὸ ἐπαινέσει τὴ σεξουαλική στάση κατὰ τὴν ὁποία ἡ γυναίκα εἶναι πάνω ἀπ' τὸν ἄντρα, ἔπει τὴ ἔτσι δὲν πιέζεται ἀπὸ τὸ βάρος τοῦ ἀντρικοῦ κορμιοῦ ποὺ εἶναι μεγαλύτερο, καὶ μπορεῖ ν᾿ ἀνταποκριθεῖ πιὸ αὐθόρμητα. Σε τελευ ταία ἀνάλυση εἶναι θέμα ἐπικοινωνίας, κι ἡ ἐπικοινωνία δὲν προωθεῖται μὲ τὴ φόρμουλα, αὐτὸς μιλάει, ἐγὼ ἀκούω.

Τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ φανταστική θεωρία τοῦ κολπικοῦ ὀργασμού ἔχει παραμεριστεῖ προσφέρει ἀπώτερη ἐξυπηρέτηση, ἡ ἑδραίωση όμως τοῦ κλειτοριδικοῦ σπασμοῦ σὰν ὑποκατάστατο τῆς γνήσιας ικανοποίησης, μπορεῖ νὰ ἔχει καταστρεπτικὰ ἀποτελέσματα στη σεξουαλικότητα. Τὰ συμπεράσματα τῶν Μάστερς καὶ Τζόνσον προκά λεσαν μερικὰ ἀναπάντεχα παράπλευρα ἀποτελέσματα, ὅπως τὴν πραγματική κλειτοριδομανία που διέπει τὸ βιβλίο τῆς Μήττε Ειλγιερσεν, Κατηγορῶ. Ἐνῶ μιλάει γιὰ τὸν ὀργασμὸ τῆς γυναίκας σὰ νὰ ἦταν ἀποτέλεσμα τῆς πίεσης τοῦ σωστοῦ κουμπιοῦ κατηγορεῖ τοὺς σεξολόγους ποὺ συνιστοῦν... τὸν ἐρεθισμὸ τῆς κλειτορίδας σὰ μέρος εἰσαγωγῆς στὴ συνουσία σ’ αὐτὸ ποὺ οἱ περισσότεροι άντρες θεωροῦν τὸ «γνήσιο πράγμα». Στην πραγματικότητα αὐτὸ ποὺ ἐκεῖνοι θεωρούν «γνήσιου γιὰ τὴ γυναίκα στερείται κάθε αι. σθησης. Αυτή είναι η ουσία τῆς ὑπόθεσης! Κρυμμένη ἐδῶ καὶ ἑκατοντάδες χρόνια ἀπὸ ταπεινές, ντροπαλές καὶ ὑποτακτικές γυναίκες.

Ἡ γυναίκα στὴν ἱστορία δὲν ἐμφανίζεται πάντα τόσο ταπεινή κι ὑποτακτική. Εἶναι ἀνοησία νὰ λέμε πὼς μιὰ γυναίκα δὲ νιώθει τίποτε ὅταν ο ἄντρας κινεῖ τὸ πέος του μέσα στὸν κόλπο της: ἡ ποιότητα τοῦ ὀργασμοῦ διαφέρει ὅταν ὁ κόλπος μπορεῖ νὰ περιβάλλει τὸ πέος ἀντὶ τὸ κενό. Ἡ διαφοροποίηση ἀνάμεσα στὴν ἁπλή, ἀνα πόφευκτη ἀπόλαυση τοῦ ἄντρα καὶ στὶς πιὸ λεπτὲς ἀντιδράσεις τῆς γυναίκας δὲν εἶναι τελείως δάσιμη. "Αν ἡ ἐκσπερμάτωση σήμαινε ἀπολύτρωση γιὰ ὅλους τοὺς ἄντρες, παίρνοντας ὑπ᾿ ὄψη τὴ συνεχή παραγωγὴ σπέρματος καὶ τὴν ἐπακόλουθη πιεστικὴ ἐπιθυμία γιὰ συνουσία, οἱ ἄντρες θὰ μποροῦσαν νὰ συνουσιάζονται χωρὶς παραφορὰ ἢ ἀπογοήτευση μὲ τὴν ὁποιαδήποτε γυναίκα. Ἡ διαδικασία ποὺ περιγράφεται ἀπὸ τοὺς εἰδήμονες, κατὰ τὴν ὁποία ὁ ἄντρας ἀσχολεῖται ἐπιμελῶς μὲ ὅλες τὶς ἐρωτογενεῖς περιοχὲς ξοδεύει ἴσο χρόνο σὲ κάθε θηλή, στρέφει την προσοχή του στὴν κλειτορίδα (συνήθως πολὺ ἄμεσα), διανύει τὰ στάδια τοῦ δαχτυλικοῦ ἢ γλωσσικοῦ ἐρεθισμοῦ, κι ὕστερα εἰσχωρεῖ εὐγενικὰ στὸν κόλπο, περιμένοντας, ἴσως, τὴ στιγμὴ ποὺ ἡ συστολὴ τῆς κλειτορίδας θὰ τοῦ δείξει πὼς εἶναι εὐπρόσδεκτος, εἶναι βεβιασμένη καὶ ἀπάνθρωπα αὐτοματοποι ημένη. Ὁ ὑπαινιγμὸς πὼς ὑπάρχει ἕνας στατιστικὰ ἰδεώδης τρόπος συνουσίας, που εφόσον ακολουθείται η σωστή μέθοδος έχει πάντα σαν αποτέλεσμα την ικανοποίηση, είναι καταθλιπτικός και παραπλανητικός. Δεν υπάρχει κανένα υποκατάστατο της έντονης συγκίνησης: καμιὰ μάλαξη στὸν κόσμο δὲν μπορεί να ἐξασφαλίσει ἱκανοποίηση, γιατὶ αὐτὴ εἶναι ὑπόθεση ψυχοσεξουαλικῆς λύτρωσης. Η γνήσια ικανοποίηση δεν βρίσκεται θρονιασμένη σ ένα μικροσκοπικό σύμπλεγμα νεύρων, ἀλλὰ στη σεξουαλική συμμετοχή ολόκληρου του ατόμου.

Ἡ συνεχής, ἔντονη σεξουαλικὴ ἀπόλαυση τῆς γυναίκας, ποὺ ἐξακολουθεῖ καὶ μετὰ τὸν ὀργασμό, καὶ ποὺ προκαλεῖ τὸ δέος τῶν ἀντρῶν, δὲν πηγάζει ἀπὸ τὴν κλειτορίδα, ποὺ δὲν ἀνταποκρίνεται ιδιαίτερα καλὰ στὸ συνεχὴ ἐρεθισμό, ἀλλ᾽ ἀπὸ τὴ γενικὴ αἰσθησιακὴ ἀντίδραση. Αν ἐντοπίσουμε τὴ θηλυκὴ ἱκανοποίηση στὴν κλειτορίδα, ἐπιβάλουμε στὴ γυναίκα τὸν ἴδιο περιορισμὸ φύλου ποὺ περιορίζει τὴν ἀρσενικὴ ἀντίδραση. Ἡ ἀρσενικὴ ἀντίληψη μιᾶς ὑψηλῆς σεξουαλικῆς ἐπίδοσης στερημένης ἀπὸ ἔκσταση ἢ ἐρωτισμὸ εἶναι βαθύτατα ἀποκαρδιωτική: ὅταν ἡ λύτρωση ἐκφράζεται μὲ μέσα μηχανικά, ἑπόμενο εἶναι καὶ νὰ ἐπιδιώκεται μηχανικά. Τὸ σὲξ καταντάει αὐνανισμὸς μὲς τὸν κόλπο. […]

Τὸ θηλυκό στερεότυπο

Στη μυστηριώδη ἐκείνη διάσταση ὅπου τὸ σῶμα συναντᾶ τὴν ψυχη, γεννιέται κι ἀναπτύσσεται τὸ θηλυκό στερεότυπο. Είναι περισσότερο κορμί παρὰ ψυχή, περισσότερο ψυχὴ παρὰ νοῦς. Σ᾿ αὐτὴν ὑπάγεται ὅ,τι τὸ ὡραῖο, ἀκόμα κι ἡ ἴδια ἡ λέξη «ὀμορφιά». Ο,τι υπάρχει στὸν κόσμο, ὑπάρχει γιὰ νὰ τὴν ὀμορφαίνει. Ὁ ἥλιος ανατέλει μόνο γιὰ νὰ δίνει μπρούτζινο χρώμα στο κορμί της καὶ νὰ χρυσώνει τὰ μαλλιά της• ὁ ἄνεμος φυσάει γιὰ νὰ γίνονται ρόδινα τὰ μάγουλά της, ἡ θάλασσα ἀφρίζει γιὰ νὰ τὴ λούσει• τὰ λουλούδια πρόθυμα θυσιάζονται γιὰ νὰ μπορεῖ τὸ δέρμα της νὰ ποτιστεῖ μὲ τ' άρωμά τους. Αὐτὴ εἶναι τὸ στέμμα τῆς δημιουργίας, τὸ ἀριστούργημά της. Ὁ βυθὸς τῆς θάλασσας λεηλατεῖται γιὰ νὰ βροεθῦν τὰ μαργαριτάρια καὶ τὰ κοράλλια ποὺ θὰ τὴ στολίσουν• τὰ σπλάχνα τῆς γῆς ἀνασκαλεύονται γιὰ νὰ μπορεῖ αὐτὴ νὰ φορέσει χρυσάφι, ζαφείρια, διαμάντια καὶ ρουμπίνια. Νεογέννητες φώκιες κατακρεουργοῦνται, ἀγέννητα ἀρνάκια ἁρπάζονται ἀπ᾿ τὴν κοιλιὰ τῆς μάνας τους, ἑκατομμύρια τυφλοπόντικες, μοσχοπόντικές, σκίουροι μας δίνουν βιζόν, ἐρμίνες, ἀλεποῦδες, κάστορες, τσιντσιλά, ὀζελότοι, λύγκες, κι ἄλλα μικρὰ κι ὄμορφα πλασματάκια βρίσκουν πρὶν τὴν ὥρα τους βίαιο θάνατο, γιὰ νὰ μπορεῖ αὐτὴ νὰ τυλίγεται στὰ γουναρικά της. Ερωδιοί, στρουθοκάμηλοι καὶ παγώνια, πεταλοῦδες καὶ χρυσόμυγες, τῆς παραδίνουν τὰ πλουμίδια τους. Ανθρωποι, μὲ κίνδυνο της ζωής τους, κυνηγοῦν κροκόδειλους γιὰ τὶς τσάντες καὶ τὰ παπούτσια της. Εκατομμύρια μεταξοσκώληκες τῆς προσφέρουν το χρυσαφένιο μόχθο τους κι οἱ μοδίστρες ράβουν, κεντοῦν καὶ πλέκουν δαντέλες στὸ χέρι, γιὰ νὰ μπορεῖ αὐτὴ νὰ στολίζεται με ότι πιὸ ἀκριβὸ ὑπάρχει.

Οἱ ἄντρες, στο δικό μας πολιτισμό, ἔχουν ἀποκηρύξει κάθε στολίδι, κι ἐλεύθερα λεηλατοῦν τὴν ὑφήλιο ἁρπάζοντας θησαυρούς γιὰ νὰ προσφέρουν στὴν ὑψηλὴ τιμωμένη. Καινούριες πρώτες ύλες καινούριες τεχνοτροπίες, καινούρια μηχανήματα στὴν ὑπηρεσία της. Γι' αὐτὸ καὶ ἡ κυρὰ» πρέπει ν' ἀποτελεῖ τὸν ὑπ' ἀριθμὸν ἕνα καταναλωτή, καὶ συγχρόνως τὸ κύριο σύμβολο τῆς καταναλωτικής δυνατότητας καὶ οἰκονομικῆς ἐπιτυχίας. Ἐνῶ ὁ σύντροφός της μοχθεῖ στὸ ἐργοστάσιο, αὐτὴ κάνει βόλτες στὶς πιὸ ἀριστοκρατικές συνοικίες καὶ στὰ πιὸ πολυτελῆ ξενοδοχεία, μὲ τὴν περιουσία του φορτωμένη στην πλάτη, στὸ στῆθος, στὰ δάχτυλα καὶ στοὺς καρπούς. Ἡ δασικὴ αὐτὴ «ἐπένδυση» ἐπεκτείνεται καὶ στὸ σπίτι του - ποὺ ἀποτελεῖ τὸ δικό της πλαίσιο, τὸ ἀπαραίτητο σκηνικὸ μέσα στὸ ὁποῖο αὐτὴ ἀπολαμβάνει τῇ μεταξένια ἐκείνη ἀπραξία ποὺ εἶναι ἀπαραίτητη προϋπόθεση γιὰ τὴ συντήρηση τοῦ κύρους του συντρόφου της καὶ τῆς ἱκανότητάς της νὰ τὸ ἐπιδεικνύει!. Μιὰ φορὰ κι ἕναν καιρὸ μόνο ἡ γυναίκα τῆς ἀριστοκρατικής τάξης μποροῦσε νὰ διεκδικήσει τὸν τίτλο τοῦ στέμματος τῆς δημιουργίας: μόνο τὰ δικά της χέρια ἦταν ἀρκετὰ λευκά, μόνο τὰ δικά της πόδια ἀρκετὰ μικροκαμωμένα, ἡ μέση ἀρκετὰ λεπτή, τὰ μαλλιὰ ἀρκετὰ μακριὰ καὶ χρυσαφένια. Σιγὰ σιγὰ ὅμως ἄρχισαν οἱ ἀστὲς ποὺ εἶχαν κάποια οικονομικὴ ἄνεση νὰ θέλουν νὰ μιμηθοῦν τῇ «λαίδη» καὶ ν' ἀκολουθοῦν τὴ μόδα, ὥσπου τελικά, γιὰ νὰ τηρηθοῦν οἱ ἀπαραίτητες διακρίσεις, ἡ «λαίδη» ἀναγκάστηκε νὰ μεταμορφωθεῖ σ᾽ ἐπιχρυσωμένη κούκλα, κατάφορτη μ’ ὀγκώδη ρουμπίνια καὶ μαργαριτάρια σὰν τ᾿ αὐγὸ τῆς περιστέρας. Ἡ Βασίλισσα τῆς ᾿Αγγλίας ἐξακολουθεῖ ἀκόμα καὶ σήμερα νὰ θεωρεῖ σὰν μέρος τοῦ βασιλικού της καθήκοντος τὴν ἐπίδειξη ὅσων περισσοτέρων οἱκογενειακῶν κοσμημάτων ἀντέχει σὲ κάθε δημόσια εμφάνισή της, ἐνῶ οἱ ἀρσενικοὶ μονάρχες ἔχουν γλιτώσει ἀπ᾿ αὐτὸ τὸ καθῆκον «Βιτρίνας» ποὺ τώρα βαραίνει ἀποκλειστικὰ τὶς γυναῖκες τους.

Τὴν ἴδια ἐποχὴ ποὺ ἡ γυναίκα ἐξελισσόταν σὲ βιτρίνα πλούτου καὶ κοινωνικῆς στάθμης – κι ἐνῶ οἱ ἄντρες «ξεπέφτοντας» μιὰ σχετικὴ ἀνωνυμία, μποροῦσαν ν᾿ ἀποχτήσουν ὀντότητα μέσω τῶν πράξεων καὶ τῆς προσωπικότητάς τους – τὸ στερεότυπο προβάλλει σὰν κυρίαρχο ἐμβλημα τῆς δυτικῆς τέχνης. Γιὰ τοὺς ἀρχαίους Έλληνες τὸ ἄρσενικὸ καὶ τὸ θηλυκό κορμί διακρίνονταν γιὰ μιὰ ἀνθρώπινη ὀμορφιὰ ποὺ δὲν εἶχε ἀπαραίτητα σεξουαλικά χαρακτήρα ἴσως μάλιστα, νὰ ἔδειξαν κάποια προτίμηση στὴ νεανικὴ ἀντρικὴ μορφή, σὰν πιὸ δυναμικὴ καὶ μὲ πιὸ τέλειες ἀναλογίες.

Κι οἱ Ρωμαῖοι δὲν ἔδειξαν καμιὰ ἰδιαίτερη προκατάληψη γιὰ τὴν ἀναπαράσταση τῆς θηλυκῆς μορφῆς στὴν κατ᾽ ἐξοχὴν μνημειακὴ τέχνη τους. Στὴν ἐποχὴ τῆς Αναγέννησης, η θηλυκή μορφή ἄρχισε νὰ ἐπικρατεῖ, ὄχι μόνο στὸ ρόλο τῆς μητέρας, τὸ κύριο ἔμβλημα τῆς Madonna col Bambino ἀλλὰ καὶ σὰν ἀντικείμενο μιᾶς καθαυτὸ αἰσθητικῆς μελέτης. Οἱ πρῶτες γυμνὲς γυναικείες φιγοῦρες ἐμφανίστηκαν δειλὰ σὲ σκηνές πλήθους ἢ σὲ δίπτυχα ποὺ παρίσταναν τὸν ᾿Αδὰμ καὶ τὴν Εὔα. Σιγὰ σιγὰ ὅμως ἄρχισε νὰ προ βάλλει καὶ νὰ κυριαρχεῖ ἡ ᾿Αφροδίτη. Η Μαρία Μαγδαληνὴ παύει νὰ εἶναι μαραμένη καὶ κοκκαλιάρα καὶ γίνεται ἀφράτη κι ἐκστατική. Ἐμφανίζονται οἱ πρῶτες προσωπογραφίες ἀνώνυμων γυναίκῶν, διαλεγμένων γιὰ τὴν ὀμορφιά τους καὶ μόνο• σιγὰ σιγὰ αὐτὲς οἱ γυναικείες μορφὲς ἀπαλάσσονται ἀπ᾿ τὰ ροῦχα τους καὶ βαφτίζονται Φλώρα ἢ Πριμαδέρα. Οι ζωγράφοι ἀρχίζουν νὰ ζωγραφίζουν τις ἴδιες τους τις γυναίκες καὶ τὶς ἐρωμένες, κι ἀκόμα καὶ τὶς βασιλικὲς συζύγους, σὰν αἰσθησιακὲς καλλονές, ἀπαλλαγμένες ἀπὸ ροῦχα, ἐὰν τὸ ἐπιθυμοῦσαν, ἀλλ᾽ ὄχι κι ἀπ᾿ τὰ κοσμήματά τους. Η Σουζάννα φοράει τὰ βραχιόλια της στὸ μπάνιο, κι ἡ Ἑλὲν Φουρμὰν δὲν ἀποχωρίζεται καὶ τὸ γουναρικό της!

῞Οπως στὴ ζωγραφική, ἔτσι καὶ στὴν ποίηση ἡ μορφὴ τῆς γυναίκας ἄρχισε νὰ ὑπερισχύει. Γιὰ νὰ ὑμνηθεῖ ἡ ὁμορφιά της ἦταν ἀπαραίτητη ἡ ὁρολογία ποὺ πήγαζε ἀπ᾿ τὰ πλούτη ποὺ τὴν περιέβαλλαν: τὰ μαλλιά της ἦταν χρυσαφένια, τὸ μέτωπό της ἀπὸ ἐλεφαντόδοντο, τὰ χείλη της ρουμπίνια, τὰ δόντια της μαργαριταρένιες πύλες, τὰ στήθη της ἀλάβαστρο μὲ φλέβες ἀπὸ λάπις λάζουλι, τὰ μάτια της κατάμαυρα σὰν ἀχάτης. Ἡ φινέτσα, ἀλλὰ καὶ ἡ παροδικότητα τῆς ὀμορφιάς της, ὑπογραμμίζονταν μὲ τὴν ἀναπόφεύκτη σύγκριση μὲ τὸ ρόδο• τὴν παρότρυναν ν᾿ ἀξιοποιήσει τὴν ὀμορφιά της μὲ τὸν ἔρωτα προτοῦ μαραθείς. 'Ηταν είδος προορίσμένο γιὰ κατανάλωση. ῎Αλλος κύκλος παρομοιώσεων είναι καθαρὰ γαστρονομικός: δέρμα σὰ γάλα, χείλη σὰν κεράσια ἀλλιῶς, γλυκὰ σὰ μέλι, στήθη σφιχτὰ σὰ μῆλα. Ορισμένοι ἀπ᾿ τοὺς διθύραμβους παίνευαν ἀκόμα καὶ τὰ λοῦσα της - τὴ βατίστα πιὸ διάφανη ἀπ' τὴν πρωινὴ καταχνιά, τὴ δαντέλα τὴν ἀραχνοΰφαντη, τὰ διάφορα μπιχλιμπίδια της, καὶ τ᾿ ἀναμνηστικὰ ποὺ χάριζε σὰν ἔνδειξη εὔνοιας. Ακόμα καὶ σήμερα ὁ ἥρωας τῶν θρίλλερ περιγράφει μὲ θαυμασμὸ τὶς ἀρχοντικὲς γυναῖκες ποὺ τὸν περιτριγυρίζουν • τὰ κομψὰ καὶ καλοραμμένα τους ροῦχα, τὰ ἐξωφρενικὰ καπέλα, τὰ καλοδιαλεγμένα ἀξεσουὰρ καὶ παπούτσια. Οι παρομοιώσεις δὲν περιορίζονται πιὰ σὲ πολύτιμα πετράδια καὶ λουλούδια, ἀλλὰ ἡ ἔμφαση στὸ στοιχεῖο «κατανάλωση» παραμένει ἡ ἴδια. Ἡ ἄχαρη δακτυλογράφος ἀνθίζει καὶ μεταμορφώνεται στὸ θηλυκὸ στερεότυπο μόλις βάλει κοκκινάδι χείλη, ἀφήσει ξέπλεκα μαλλιά καὶ φορέσει κάτι δαντελωτό. Σήμερα, ο κόσμος δεν ἔχει πια ἀπὸ γυναίκες, ἐκτὸς ἀν πρόκειται γιὰ τὴν Πάολα της Λιέγης ή την Τζάκυ Ωνάση (καὶ πάλι μόνο περιπτώσεις ἐπίσημων συγκεντρώσεων), τὴν ἀπαίτηση να ἐμφανίζονται φορτωμένες βασιλικὰ λάφυρα• ἀπαιτεῖ, ὅμως, νὰ δείχνουν ακριβά ντυμένες, ν’ ἀκολουθοῦν την μόδα, να εἶναι περιποιημένες, να μην ἐμφανίζονται δυο φορὲς με το ἴδιο φόρεμα. Μπορεῖ τὸ καθῆκον τῶν λίγων νὰ ἔχει γίνει λιγότερο ἐπαχθές, ἔχει γίνει ὅμως πιὰ καθῆκον τῶν πολλῶν. Τὸ θηλυκὸ στερεότυπο ἔχει ὁλόκληρη στρατιὰ ἀπὸ ὑπηρέτες στις προσταγές της. Στὴ διάθεσή της ἔχει καλλυντικά, ἐσώρουχα, κάλτσες, περούκες, ποστὶς καὶ κομμώσεις χώρια ὁ ἐξωτερικὸς ρουχισμός, τὰ κοσμήματα καὶ τὰ γουναρικά. Το τελικό προϊόν δημιουργείται στρῶμα μὲ στρῶμα, καὶ κοστίζει πανάκριbα. Ἡ μεγαλοπρέπεια έχει παραχωρήσει τη θέση της στην κομψότητα τῆς γραμμής. Ἐφ᾿ ὅσον ὅλο καὶ περισσότερες γυναίκες αγωνίζονται ν' ἀνεβοῦν κοινωνικά, τὸ πνεύμα τοῦ συναγωνισμοῦ πρέπει νὰ διατηρείται ζωντανό• ἔτσι τὸ ἐμπόριο τῆς μόδας μπορεί να βασίζεται σε μιὰ ὁλοένα ἐπεκτεινόμένη αγορά. Οἱ πιὸ φτωχὲς γυναίκες μπλοφάρουν, ντύνονται με ἀπομιμήσεις τῶν ρούχων τῆς μόδας, ἁρπάζουν μιὰν ἰδέα ὅταν ἔχει περάσει πιὰ ἡ σαιζόν της, χρησιμοποιοῦν χονδροειδὴ ἐφφέ, παρερμηνεύουν τὴ γραμμή, τὴ λάμψη ἑνὸς ἀντικειμένου ὑψηλῆς ποιότητας καὶ δημιουργοῦν μιὰ φανταχτερὴ καρικατούρα. Ἡ ἐπιχείρηση τῆς μόδας εἶναι τόσο πολύπλοκη ποὺ μόνο ἕνας εἰδικὸς μπορεῖ νὰ τὴ χειριστεῖ. Τ' ἀρχέτυπα τοῦ εἴδους, τὰ ἐπιφανέστερα παραδείγματα τοῦ στερεότυπου, πρέπει νὰ ντυθοῦν, νὰ χτενιστοῦν καὶ νὰ μακιγιαριστοῦν ἀπ᾿ τοὺς ἐμπειρογνώμονες, ἀπ᾿ τοὺς ἀστέρες τῆς βιομηχανίας παράλληλα όμως, πρέπει ν' ἀνεβάζουν τὸ ἠθικὸ τῶν οἰκοκυρῶν ποὺ διαβάζουν γι' αὐτὲς στὰ λαϊκὰ περιοδικά, διακηρύσ ποντας τὴν πίστη τους στις καλλωπιστικές ιδιότητες ποὺ ἔχει τὸ σαπούνι καὶ τὸ νερό, καὶ ἀποδίδοντας ἐκεῖ τὴν ἀθάνατη καλλονή τους. Δυστυχῶς ὁ ἰσχυρισμός τους αὐτὸς εἶναι συνήθως περισσότερο ἀποκαρδιωτικὸς παρὰ ἐνθαρρυντικός. Κάθε γυναίκα, ὅσο εἶναι νέα καὶ ἐμφανίσιμη, μπορεῖ νὰ τρέφει τὸ ὄνειρο πὼς θὰ σκαρφαλώσει στὴν κορυφὴ τῆς κοινωνικῆς σκάλας καὶ θὰ κάνει νὰ θαμπώσει ἡ λάμψη τῆς πολυτέλειας μὲ μοναδικό ὅπλο τὴ γνήσια φυσική της ομορφιά• τὰ ἐλάχιστα παραδείγματα τόση δημοσιότητα που καταλήγουμε ἑνὸς τέτοιου ἄθλου παίρνουν νὰ τὰ θεωροῦμε φυσικά. Οπλισμένες μ᾽ ἐλπίδα, αἰσιοδοξία και φιλοδοξία, οἱ νέες κοπέλες μελετᾶνε τις τελευταίες παραλλαγές τοῦ στερεότυπου στὶς σελίδες τοῦ Βόγκ, καὶ ἄλλων περιοδικῶν μόδας, ἀπ᾿ ὅπου τὶς ἀτενίζουν τὰ μανεκὲν ἀνάμεσ' ἀπὸ διαφημήσεις γιὰ μυθώδεις κατοικίες, πανάκριβα γουναρικὰ καὶ κοσμήματα.