Ντάνιελ Ντεφόε

ΑΡΧΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Εμπνεόμενος από έναν Σκωτσέζο ναυαγό που πέρασε 4 χρόνια σε ένα ερημονησί ανοικτά της Χιλής, ο Ντεφόε γράφει ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα για Τις εμπειρίες, τις περιπέτειες, την επιμονή και ευρηματικότητα ενός ναυαγού που θα αντιμετωπίσει κανιβάλους και θα αποκτήσει έναν πιστό υπηρέτη μέχρι που τελικά θα επιστρέψει ύστερα από 28 χρόνια στην πατρίδα του

Ντάνιελ Ντεφόε

Ροβινσώνας Κρούσος

(επιλεγμένο κεφάλαιο)
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 14
Μια πατημασιά στην άμμο

Κάποια μέρα που διέσχιζα την παραλία πηγαίνοντας για να ρίξω μια ματιά στο σκάφος μου, διέκρινα κατάπληκτος το χνάρι ενός ανθρώπινου ποδιού πάνω στην άμμο!

Μεμιάς κοκάλωσα. Ποιος είχε κάνει την πατημασιά; Τέντωσα τ' αυτιά, κοίταξα ολόγυρα, αλλά ούτε είδα ούτε άκουσα τίποτα.

Ανήσυχος, σκαρφάλωσα σ' ένα βράχο και σάρωσα με το βλέμμα μου το χώρο, όμως δεν παρατήρησα τίποτα το ασυνήθιστο ή το ύποπτο. Κατέβηκα και προσπάθησα να συνεχίσω τον περίπατό μου κατά μήκος της παραλίας, με τη σκέψη ότι, αν το χνάρι ήταν πράγματι από ανθρώπινο πόδι θα έπρεπε να είχα ανακαλύψει κάτι. Κι εγώ δεν είχα την παραμικρή ένδειξη.

Μάταιος κόπος. Αυτή η ιστορία με είχε αναστατώσει περισσότερο απ' όσο τολμούσα να παραδεχτώ. Έκανα μεταβολή και ξαναγύρισα στο σημείο της αμμουδιάς όπου είχα δει το χνάρι, για να βεβαιωθώ αν προερχόταν ή όχι από άνθρωπο. Το εξέτασα προσεκτικά και διαπίστωσα ότι δεν υπήρχε καμιά αμφιβολία. Διακρίνεται καθαρά όλες οι λεπτομέρειες του ανθρώπινου ποδιού.

Ξεκίνησα τρέχοντας για το σπίτι μου, παγωμένος από φόβο, αγχωμένος και ολότελα εξουθενωμένος. Φανταζόμουν πως αόρατοι εχθροί με κυνηγούσαν. Κάποιοι εχθροί που εναντίον τους δε γινόταν να κάνω τίποτα, αφού αγνοούσα που είχαν κρυφτεί. Όταν έφτασα στο φρούριο μου (νομίζω πως τότε ήταν που αποκάλεσα για πρώτη φορά έτσι το καταφύγιο μου), ήμουν πια σε κατάσταση υστερίας. Έμοιαζα με ανυπεράσπιστο ζωάκι, περικυκλωμένο από άγρια θηρία, που έφτανε επιτέλους στη φωλιά του.

Όλο το βράδυ δεν έκλεισα μάτι. Όσο περνούσε η ώρα, η αγωνία μου μεγάλωνε. Το μόνο παρήγορο ήταν ότι είχα ξαναέρθει στα συγκαλά μου και ήμουν σε θέση να σκέφτομαι καθαρά. Τις πρώτες ώρες ήμουν τόσο τρομοκρατημένος, που είχα αρχίσει στ' αλήθεια να τρελαίνομαι. Γιατί ποια άλλη εξήγηση μπορούσε να υπάρχει για τις παρανοϊκές σκέψεις που μου είχαν κατακλύσει το μυαλό; Λες να είναι το χνάρι του διαβόλου αυτή η πατημασιά ; αναρωτιόμουν. Αν ανήκει σε άνθρωπο, δε θα 'πρεπε να είχα δει το πλοίο που τον μετέφερε στο νησί.. Είναι δυνατό ο διάβολος να βρίσκει ευχαρίστηση με το να εμφανίζεται με ανθρώπινη υπόσταση και να με τρομάζει; Και, αν θέλει πράγματι να σπείρει μέσα μου το φόβο, γιατί άφησε το αποτύπωμα του ποδιού του σε μέρος όπου δεν πηγαίνω και τόσο συχνά; Τυχαία είδα την πατημασιά. Στην πρώτη θύελλα, τα κύματα θα τη σβήσουν στη στιγμή.

Όταν ξαναβρήκα τα λογικά μου και απέκλεισα την ιδέα πως έκανε την πατημασιά ο διάβολος, αυτοπροσώπως, το άγχος μου μεγάλωσε περισσότερο. Αφού δεν ήταν ο διάβολος, τότε ήταν σίγουρα κάποιοι άνθρωποι που είχαν φτάσει από την αντικρινή στεριά. Οι άνθρωποι αυτοί θα πρέπει να είχαν αράξει στο νησί μου κατά τύχη. Ίσως να πίστεψαν ότι δεν ήταν κατοικημένο, μια και δεν αντιλήφθηκαν σημεία ζωής, οπότε ξαναγύρισαν στο σκάφος τους. Ευτυχώς που δεν έπεσα πάνω τους, αφού διόλου απίθανο να ήταν ανθρωποφάγοι. Αυτού του είδους τις συναντήσεις καλύτερα να τις αποφεύγει κανείς.

Με καθησύχασε κάπως η σκέψη πως οι παρείσακτοι είχαν φύγει. Αλλά, όταν το σκέφτηκα και πάλι, κατέληξα στο ότι τίποτα δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο να βρίσκονταν ακόμα στο νησί. Ίσως να πήγαν στην άλλη πλευρά, γι' αυτό και δεν τους είδα. Κι αν είχαν ανακαλύψει το κανό μου κι είχαν κρυφτεί για να με παραφυλάξουν; Αν επρόκειτο για ανθρωποφάγους, ανάθεμα στο μαύρο ριζικό που με περίμενε!

Ακόμα κι αν ο φράχτης έκρυβε καλά το σπιτικό μου πίσω από τους φουντωτούς θάμνους, το μαντρί με τα ζώα θα πρόδιδε την παρουσία ανθρώπου. Όσο για τα ίδια τα ζώα, τίποτα δε θα τους εμπόδιζε να τα σκοτώσουν και να μου στερήσουν έτσι την τροφή.

Ο τρόμος που μου προξένησε η ανακάλυψη της πατημασιάς είχε δώσει ένα ύπουλο χτύπημα στην εμπιστοσύνη και τη σιγουριά μου για το μέλλον. Αν μου σκότωναν τα κατσίκια, δε θα έβρισκα ποτέ τον απαιτούμενο χρόνο για να δη δημιουργήσω νέο κοπάδι.

Κάτω από τις καινούριες αυτές συνθήκες, μετάνιωνα που δεν είχα σπείρει περισσότερο κριθάρι απ' όσο χρειαζόμουν.

Ποτέ όμως δεν είχε περάσει από το μυαλό μου η σκέψη πως ίσως ερχόταν μια μέρα που δε θα είχα σοδειά. Αποφάσισα στο μέλλον να σπέρνω πιο πολύ, ώστε να δημιουργώ αποθέματα για δυο τρία χρόνια. Τουλάχιστον δε θα μου έλειπε ποτέ το ψωμί αν τυχόν συνέβαινε κάτι απρόοπτο.

Πόσο παράξενη είναι η ανθρώπινη φύση! Χιλιάδες φορές είχα ευχηθεί να υπήρχε έστω κι ένας άνθρωπος στο νησί.

Και τώρα ήθελα ν' ανοίξει η γη και να με καταπιεί για να αποφύγω τη συνάντηση μ' ένα ανθρώπινο ον! Ήμουν πεισμένος πως, αν συναντούσα κάποιον στο νησί μου, σίγουρα δε θα ήταν για καλό.

Τελικά ξεπέρασα τις αγωνίες μου και σιγά σιγά ξαναβρήκα τη γαλήνη μου. Ό,τι κι αν συνέβαινε, δεν μπορούσα να παλέψω ενάντια στο πεπρωμένο. Το μόνο που μπορούσα να κάνω ήταν να παρακαλάω να έχω όσο το δυνατό λιγότερες απώλειες. Τόσες και τόσες φορές είχα γλιτώσει από επικίνδυνες καταστάσεις, θα έπρεπε, λοιπόν, να είμαι αισιόδοξος. Άλλωστε ως εκείνη τη στιγμή τίποτα δε φαινόταν να με απειλεί.

Παρ' όλα αυτά, τρεις ολόκληρες μέρες δεν τόλμησα ναξε μυτίσω από το σπίτι. Τρεις φοβερές μέρες, που τις πέρασα βυθισμένος στις σκέψεις μου. Πριν βρω το θάρρος να ξαναβγώ, χρειάστηκε α επιστρατεύσω όλες μου τις δυνάμεις για να πείσω τον εαυτό μου να δει το θέμα και από μια άλλη σκοπιά.

Εκείνη η πατημασιά θα μπορούσε απλούστατα να ήταν από το δικό μου πόδι. Είχα κάνει τη συγκεκριμένη διαδρομή για να επιστρέψω από το κανό μου στο σπίτι, οπότε άξιζε τον κόπο να ξαναγυρίσω εκεί και να εξετάσω αυτή την περίπτωση, Αν τελικά το ίχνος ήταν από το δικό μου πόδι, θα ήμουν πραγματικά για γέλια! Θα σήμαινε πως είχα καταντήσει να φοβάμαι τον ίδιο μου τον εαυτό! Υπάρχει κι άλλος ένας λόγος που έπρεπε οπωσδήποτε να βγω: η έλλειψη φαγητού. Τις μέρες του εγκλεισμού μου στο σπίτι είχα περιοριστεί μόνο σε μερικά κριθαρένια παξιμάδια και λίγο νερό.

Πριν πάω στην παραλία για να συγκρίνω την πατημασιά στην άμμο με τη δική μου, αποφάσισα να περάσω από το σπίτι μου στην κοιλάδα για να ασχοληθώ με τα κατσίκια μου. Είχα να το κάνω τρεις μέρες και ήξερα ότι τα κακόμοιρα τα ζώα χρειάζονταν επειγόντως τη φροντίδα μου.

Έτσι και με' έβλεπε κανείς την ώρα που κατευθυνόταν προς την καλοκαιρινή μου κατοικία, θα θεωρούμε σίγουρο πως με κυνηγούσαν. Και από μια άποψη δεν θα είχε άδικο.

Βάδιζα προσεκτικά και αθόρυβα, με ύφος επιφυλακτικό και καχύποπτο, σαν να περίμενε επίθεση από στιγμή σε στιγμή εν δεν έπαψα να ρίχνω συνέχεια φοβισμένες ματιές γύ ρω μου. Ούτε κι εγώ ξέρω πόσες φορές μπήκα στον πειρασμό να παρατήσω κάτω το καλάθι μου και να το βάλω στα πόδια επειδή είχα ακούσει κάποιοι θρόισμα στις φυλλωσιές.

Μόνο η έγνοια για το κοπάδι μου με συγκράτησε και δε γύρισα τρέχοντας στο σπίτι.

Αφού φρόντισα τα κατσίκια, κίνημα για το γιαλό. Είχα την ελπίδα πως οι υποθέσεις που θα αποδεικνύεται βάσιμες. Ταυτόχρονα όμως έτρεμα στη σκέψη ότι η πατημασιά δεν ήταν του ποδιού μου γιατί οι υποθέσεις μου θα επιβεβαιώνονταν. Έφτασα τελικά στο σημείο όπου είχα ανακαλύψει το χνάρι και, με κομμένη την ανάσα από την αγωνία, έκανα τη σύγκριση με το πόδι μου. Δυστυχώς, διαπίστωσα ότι δεν ήταν δυνατό να είχε γίνει από μένα.

Θυμήθηκα επίσης με σιγουριά ότι, πριν βρω την πατημασιά, δεν είχα περάσει ποτέ από εκείνο το σημείο, αλλά από ένα παράπλευρο μονοπάτι. Εξέτασα τις διαστάσεις γι' άλλη μια φορά. Δεν ταίριαζαν με τίποτα. Το χνάρι ήταν μικρότερο από εκείνο που άφηνε το δικό μου πόδι.

Άρχισα να τρέμω ολόκληρος από το φόβο μου, ενώ φρικιαστικές σκηνές περνούσαν από το νου μου. Γύρισα αποκαρδιωμένος στο κατάλυμά μου, πασχίζοντας μάταια να μη βουλιάξω στην απελπισία, Η εφιαλτική αλήθεια βρίσκεται εκεί, γραμμένη στην αμμουδιά. Οι άγριοι ίσως ανθρωποφάγοι!- είχαν πατήσει στο νησί μου. Ο Θεός μόνο ήξερε που είχαν κρυφτεί. Θα ξεπετάγονταν κάποια στιγμή, θα με άρπαζαν και θα με σκότωναν .

Τι θα μπορούσα να κάνω για να προστατευτώ από αυτούς; Πώς θα γινόταν να μάθω αν υπήρχαν σοβαροί λόγοι για να ανησυχώ; Γ' άλλη μια φορά, οι σκέψεις που μου πέρασαν στην αρχή από το νου ήταν εντελώς τρελές. Πρώτα σκέφτηκα να γκρεμίσω το μαντρί που είχα φτιάξει για το κοπάδι μου και να σκορπίσουν τα κατσίκια στο δάσος. Έτσι, κανείς δε θα μπορούσε να υποπτευθεί την παρουσία ανθρώπου στο νησί.

Κατόπιν σκέφτηκα πως έπρεπε να καταστρέψω τις καλλιέργειες του κριθαριού και του ρυζιού, που μου είχαν κοστίσει τόσους κόπους. Κι ακόμα θα χρειαζόταν να καταστρέψω το σπίτι της κοιλάδας. Με το μυαλό μου θολωμένο, σαν να με φλόγιζε πυρετός, αναζητούσα απεγνωσμένα τον τρόπο με τον οποίο θα εξαφάνιζα κάθε ίχνος μου πάνω στο νησί.

Αυτοί οι παραλογισμοί με βασάνιζαν ολόκληρη τη νύχτα. Ένα σωρό τρομαχτικές εικόνες άστραφταν στο μυαλό μου. Είχα χάσει πια τα λογικά μου. Δεν υπάρχει χειρότερο πράγμα από το να φοβάσαι κάποιον κίνδυνο που σε απειλεί, χωρίς να ξέρεις για τι ακριβώς πρόκειται.

Τελικά το επόμενο πρωί, εξαντλημένος και καταπτοημένος, αναζήτησα τη λύτρωση σ' ένα βαθύ ύπνο.

Όταν ξύπνησα, ένα α πιο ήρεμος και με πιο καθαρό μυαλό από τις προηγούμενες μέρες. Μπορούσα επιτέλους να σκεφτώ με νηφαλιότητα.

Μου ήρθε ξαφνικά μια ιδέα Ίσως το χνάρι να το άφησε κάποιος που άραξε για λίγο στην παραλία κι έπειτα ξανάφυγε. Κάποιος που δε γνώριζε το νησί, που δε φανταζόταν τις δυνατότητες που προσφέρει.

Αν αυτό ήταν σωστό, τότε έμπαινε ένα εξαιρετικά κρίσιμο ερώτημα: Ο ιθαγενής που το είχε επισκεφτεί ανήκε σε φυλή ανθρωποφάγων ή όχι; Η καινούργια κατάσταση μου επέβαλε να βρω ένα σίγουρο μέρος, όπου θα μπορούσα να κρυφτώ σε περίπτωση ανάγκης.

Τελικά δεν ήταν και τόσο έξυπνο από μέρους μου το ότι μεγάλωσα τη σπηλιά μου, ανοίγοντας μάλιστα και πόρτα. Τώρα ένιωθα να απειλούμαι και από τα νώτα. Έπρεπε, λοιπόν, να ασχοληθώ με την άμυνά μου όσο πιο γρήγορα γινόταν.

Έτσι, κατασκεύασα και δεύτερο φράχτη γύρω από το φρούριό μου. Τον έκανα κι αυτόν ημικυκλικό και σε κάποια απόσταση από το πρώτο μου οχύρωμα, που καλυπτόταν από πυκνά φυλλώματα.

Καθώς είχα ήδη φυτέψει διπλή σειρά θάμνων, πολύ κοντά τον ένα στον άλλο, δε χρειάστηκε να προσθέσω πολλές ακόμα παραφυάδες για να σχηματιστεί ένα δεύτερο φράγμα. Ενίσχυσα το διπλό αυτό οχυρωματικό έργο με κορμούς δέντρων, παλιά συρματόσχοινα και ό,τι άλλο βρήκα πρόχειρο.

Στη συνέχεια δημιούργησα εφτά μικρά ανοίγματα στο φράχτη και τοποθέτησα από ένα τουφέκι στο καθένα. Τα τουφέκια τα έστησα σαν κανόνια, πάνω σε ξύλινες βάσεις που έφτιαξα μόνος μου. Και τα έβαλα με τέτοιο τρόπο, ώστε μέσα σε μερικά λεπτά να μπορώ να τα κάνω να εκπυρσοκροτούν όλα μαζί. Θα ήταν σαν να υπερασπίζονταν το φρούριο τουλάχιστον εφτά άντρες.

Όταν τελείωσα τις πολεμίστρες μου, φρόντισα να τις καλύψω όσο γινόταν καλύτερα. Φύτεψα πάρα πολλά δέντρα και ολόγυρα, σε αρκετά μεγάλη ακτίνα. Και τα φύτεψα με τέτοιο τρόπο, ώστε να έχω ανεμπόδιστη θέα προς όλες τις κατευθύνσεις. Έτσι, θα μπορούσα να κατασκοπεύω τις κι νήσεις του εχθρού, χωρίς εκείνος να με βλέπει.

Μετά από δυο χρόνια είχα μπροστά στο σπιτικό μου ένα υπέροχο αλσύλλιο. Πέντε χρόνια αργότερα το αλσύλλιο είχε γίνει πυκνό δάσος. Τόσο πυκνό και αδιαπέραστο, που κανείς δεν πρόκειται ποτέ να υποψιαστεί πως ζούσε κάποιος χωμένος εκεί μέσα.

Παράλληλα έκανα πολυάριθμες βελτιώσεις και στο σπιτικό μου, ιδιαίτερα στις εισόδους και στις εξόδους του. Ήταν πια αδύνατο να εισχωρήσει κανείς χωρίς να τον πάρω είδηση. Είχα τοποθετήσει και μια σκάλα πλάι στο βράχο, με την προοπτική να βάλω και μια δεύτερη ακριβώς δίπλα της. Όταν θα βρισκόμουν στο εσωτερικό του φρουρίου μου, να μπορούσα να τις μαζεύω και τις δυο.

Μ' αυτό τον τρόπο το πρόβλημα της άμυνάς μου λύθηκε και ήμουν πλέον ελεύθερος να ασχοληθώ με κάποιο άλλο πρόβλημα: την προστασία του κοπαδιού μου.

Το συλλογίστηκα αρκετά το θέμα και κατέληξα στο ότι θα ήταν προτιμότερο να χωρίσω τα ζώα. Αν κατασκεύαζα τρία διαφορετικά μαντριά, μακριά το ένα από το άλλο, θα μου έμεναν πάντα δυο εφεδρικά κοπάδια στην περίπτωση που οι εισβολείς έπαιρναν το ένα Βάλθηκα να αναζητώ τοποθεσίες κατάλληλες για τα καινούρια μαντριά. Όταν βρήκα την πρώτη, βιάστηκα να την περιφράξω. Η δουλειά αυτή δε με κούρασε πολύ, γιατί τα γύρω δέντρα σχημάτιζαν ένα φυσικό φράχτη. Μόλις το μαντρί ετοιμάστηκε, έκλεισα εκεί μέσα δέκα κατσίκια.