Μολιέρος

ΑΡΧΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Στον αρχοντοχωριάτη που γράφτηκε το 1670, ο Μολιέρος διακωμωδεί ένα νεόπλουτο αστό, που θέλει να παραστήσει τον αριστοκράτη και προεξενεί μεγάλα προβλήματα στην οικογένεια του καθώς επιζητά να να κανονίζει τις ζωές τους σύμφωνα με την "τρέλα" του.

Μολιέρος

Ο Αρχοντοχωριάτης

Επιλεγμένα αποσπάσματα
.....
Ο ΜΟΥΣΙΚΟΔΙΔΑΣΚΑΛΟΣ
Και βέβαια, βρήκαμε δηλαδή τον άνθρωπό μας. Μας έρχεται κάμποσο εισόδημα απ' αυτόν τον κύριο Ζουρνταίν με την ευγενομανία που του κόλλησε. Και θα ήταν ευχής έργον και για το χορό σου και για τη μουσική μου αν του έμοιαζε όλος ο κόσμος.
Ο ΧΟΡΟΔΙΔΑΣΚΑΛΟΣ
Όχι σε όλα. Θα επιθυμούσα να τα καταλάβαινε κάπως καλύτερα αυτά που του μαθαίνομε.
Ο ΜΟΥΣΙΚΟΔΙΔΑΣΚΑΛΟΣ
Η αλήθεια είναι πως λίγο τα καταλαβαίνει, μα πολύ τα πληρώνει και αυτό έχουν ανάγκη οι τέχνες μας.
Ο ΧΟΡΟΔΙΔΑΣΚΑΛΟΣ
Εγώ, τ' ομολογώ, με ικανοποιεί περισσότερο η δόξα. Οι έπαινοι με συγκινούν και φρονώ ότι για όλους τους καλλιτέχνες είναι φοβερό βασανιστήριο να έχουν να κάνουν με βλάκες. Δεν μπορείτε να μου αρνηθείτε ότι είναι μεγάλη η απόλαυση να εργάζεται κανείς για κείνους που είναι ικανοί να νοιώσουν κάθε λεπτότητα της τέχνης, που ξέρουν να εγκολπωθούν τις ομορφιές ενός καλλιτεχνικού έργου και ν' ανταμείψουν την εργασία με γαργαλιστικούς επαίνους. Ναι, η μεγαλυτέρη αμοιβή που περιμένει κανείς από τα έργα του είναι να τα βλέπει να διαδίδονται και να χειροκροτούνται. Τίποτε, κατά τη γνώμη μου δεν αμείβει καλύτερα τους κόπους μας.
Ο ΜΟΥΣΙΚΟΔΙΔΑΣΚΑΛΟΣ
Είμαι σύμφωνος μαζί σας. Πράγματι, τίποτε δεν συγκινεί περισσότερο την ψυχή του καλλιτέχνη από τους επαίνους που λέτε. Μα αυτά τα λιβανίσματα δεν αρκούν για να ζήσει κανείς· χρειάζεται και λίγο χρήμα. Οι καλύτεροι έπαινοι είναι εκείνοι που γίνονται με το χέρι. Ο άνθρωπός μας, που λέτε, δεν καταλαβαίνει σχεδόν τίποτα και έχει τη μανία να μιλεί για όλα και να χειροκροτεί χωρίς να ξέρει τι του γίνεται· το χρήμα του όμως αναπληρώνει την αμάθεια του· το πουγκί του ανοίγει εύκολα και πληρώνει τους επαίνους του· και ο αμόρφωτος αυτός χωριάτης μας είναι πολύ χρησιμότερος καθώς βλέπετε, από το μορφωμένο άρχοντα που μας σύστησε εδώ.
Ο ΧΟΡΟΔΙΔΑΣΚΑΛΟΣ
Είναι μια κάποια αλήθεια σ' αυτά που μου λέτε· μα βρίσκω πως δίνετε πάρα πολύ μεγάλη σημασία στο χρήμα. Ένας τίμιος άνθρωπος δεν πρέπει ν' αφοσιώνεται στο συμφέρον. Είναι ταπεινό πράγμα το συμφέρον.
Ο ΜΟΥΣΙΚΟΔΙΔΑΣΚΑΛΟΣ
Αυτό δεν σας εμποδίζει να τα παίρνετε με μεγάλη ευχαρίστηση τα χρήματα που σας δίνει ο άνθρωπός μας.
Ο ΧΟΡΟΔΙΔΑΣΚΑΛΟΣ
Βεβαιότατα· μα δεν το θεωρώ και μεγάλη μου τιμή. Θα ήθελα να καταλάβαινε τέλος πάντων κ' εκείνος κάτι τι.
…………………
ΖΟΥΡΝΤΑΙΝ
Ω! κύριε καθηγητά της φιλοσοφίας, ήρθατε απάνω στην ώρα με τη φιλοσοφία σας. Ελάτε να τους ειρηνεύσετε αυτούς τους κυρίους.
Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ
Τι τρέχει; τι συμβαίνει, κύριοι;
ΖΟΥΡΝΤΑΙΝ
Μάλωσαν για το ποιανού το επάγγελμα είναι ανώτερο. Άρχισαν τις βρισιές και κοντεύουν να ’ρθούν στα χέρια.
Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ
Αι! πώς, κύριοι! Είναι σωστό πράγμα να παραφέρεται κανείς έτσι; Δεν αναγνώσατε τη σοφή πραγματεία που συνέθεσε ο Σενέκα περί της οργής; Και υπάρχει ταπεινότερο και πλέον επονείδιστο πάθος από τον θυμό, που καθιστά τον άνθρωπο άγριο θηρίο; Δεν ξέρετε ότι η λογική πρέπει να κυριαρχεί όλων των πράξεών μας;
Ο ΧΟΡΟΔΙΔΑΣΚΑΛΟΣ
Πώς, κύριε! Μας έβρισε και τους δύο μας. Περιφρόνησε το χορό που διδάσκω εγώ και τη μουσική που διδάσκει ο κύριος απ' εκεί.
Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ
Ο σοφός άνθρωπος είναι ανώτερος από όλες τας ύβρεις που του απευθύνουν· και η μόνη απάντηση που επιβάλλεται στις ύβρεις, είναι η μετριοπάθεια και η υπομονή.
Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΗΣ ΞΙΦΟΜΑΣΚΙΑΣ
Έχουν και οι δυο τους την αναίδεια να θέλουν να συγκρίνουν την τέχνη τους με τη δική μου τέχνη.
Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ
Αυτό σας ταράζει; δεν πρέπει να φιλονικούμε για μάταιες δόξες και δόξες επαγγελμάτων. Εκείνο που διακρίνει ακριβώς τους ανθρώπους, τους μεν από τους δε, είναι η φρόνηση και η αρετή.
Ο ΧΟΡΟΔΙΔΑΣΚΑΛΟΣ
Ήθελα να του αποδείξω ότι ο χορός είναι επιστήμη υπέρτερη κάθε τιμής.
Ο ΜΟΥΣΙΚΟΔΙΔΑΣΚΑΛΟΣ
Και εγώ, ότι η μουσική είναι επιστήμη που την σεβάστηκαν όλοι οι αιώνες.
Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΗΣ ΞΙΦΟΜΑΣΚΙΑΣ
Κ' εγώ, ήθελα ν' αποδείξω και στους δύο τους ότι η επιστήμη των όπλων είναι η ωραιότερη και η αναγκαιότερη από όλες τις επιστήμες.
Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ
Τότε, τι θα πείτε για τη φιλοσοφία; Βρίσκω, κύριοι, ότι και οι τρεις σας είσθε αυθαδέστατοι, να τολμάτε να μιλείτε ενώπιόν μου με τόσην έπαρση και να ονομάζετε αναιδέστατα επιστήμες πράγματα, που ούτε με τη λέξη τέχνη μπορεί κανείς να τα τιμήσει· πράγματα, που μόλις δύνανται να κατανοηθούν υπό τον τίτλο ταπεινό επάγγελμα· επάγγελμα ξιφομάχου, επάγγελμα αοιδού, επάγγελμα χορευτή.
Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΗΣ ΞΙΦΟΜΑΣΚΙΑΣ
Άντε από 'κεί, βρωμοφιλόσοφε!
Ο ΜΟΥΣΙΚΟΔΙΔΑΣΚΑΛΟΣ
Άντε από 'κεί σχολαστικέ!
Ο ΧΟΡΟΔΙΔΑΣΚΑΛΟΣ
Άντε από 'κεί, ψευτοδάσκαλε!
Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ
Πώς! καθάρματα!
(Ο Φιλόσοφος ορμά κατ' επάνω των και εκείνοι τον ξυλοκοπούν)

.........

ΖΟΥΡΝΤΑΙΝ
Σας παρακαλώ. Άλλως τε, πρέπει να σας εκμυστηρευθώ και κάτι. Είμαι ερωτευμένος με μια κυρία της ανωτέρας κοινωνικής τάξεως και θα επιθυμούσα να με βοηθούσατε να της γράψω κάτι σ' ένα μπιλιέτο που θα τ' αφήσω να πέσει στα πόδια της.
Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ
Πολύ ευχαρίστως.
ΖΟΥΡΝΤΑΙΝ
Θα είναι χαριτωμένο, ε;
Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ
Και βέβαια. Θέλετε να της γράψετε στίχους;
ΖΟΥΡΝΤΑΙΝ
Όχι, όχι• όχι στίχους.
Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ
Θέλετε να της γράψετε σε πεζό;
ΖΟΥΡΝΤΑΙΝ
Όχι, δε θέλω• ούτε πεζό ούτε στίχους.
Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ
Μα πρέπει ή το ένα ή το άλλο.
ΖΟΥΡΝΤΑΙΝ
Γιατί;
Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ
Διά τον απλούστατο λόγο, κύριε, ότι, για να εκφρασθεί κανείς πρέπει να μεταχειρισθεί ή πεζό ή στίχους.
ΖΟΥΡΝΤΑΙΝ
Μόνον το πεζό και οι στίχοι υπάρχουν;
Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ
Μάλιστα, κύριε. Ό,τι δεν είναι πεζό είναι στίχοι και ό,τι δεν είναι στίχοι είναι πεζό.
ΖΟΥΡΝΤΑΙΝ
Και όπως μιλούμε, τι είναι αυτό το όπως μιλούμε;
Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ
Πεζό.
ΖΟΥΡΝΤΑΙΝ
Πώς! όταν λέω: Νικολέτα, φέρε μου τις παντούφλες μου δώσε μου το νυχτικό μου σκούφο, είναι πεζό;
Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ
Μάλιστα, κύριε.
ΖΟΥΡΝΤΑΙΝ
Τι διάβολο! απάνω από σαράντα χρόνια μιλώ πεζό χωρίς να το ξέρω. Σας είμαι καταϋποχρεωμένος που μου το μάθατε αυτό. Ήθελα λοιπόν να της γράψω: Ωραία μαρκησία, τα ωραία σας μάτια με κάνουν να πεθαίνω από έρωτα• μα ήθελα να της το γράψω με τρόπο έτσι ευγενικό, χαριτωμένο.
Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ
Γράψετε ότι το πυρ των οφθαλμών της κατακαίει μέχρι τέφρας την καρδίαν σας• ότι υφίστασθε νύκτα και ημέραν δι' αυτήν την τυραννίαν ενός...
ΖΟΥΡΝΤΑΙΝ
Όχι, όχι, όχι• δεν τα θέλω καθόλου αυτά θέλω μόνο αυτά που σας είπα: «ωραία μαρκησία, τα ωραία σας μάτια με κάνουν να πεθαίνω από έρωτα».
Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ
Πρέπει να το επεκτείνετε λίγο.
ΖΟΥΡΝΤΑΙΝ
Όχι, σας είπα• θέλω μόνο αυτά τα λίγα λόγια, αλλά να είναι γραμμένα της μόδας, αραδιασμένα καθώς πρέπει. Σας παρακαλώ να μου πείτε τους διαφόρους τρόπους που μπορώ να τα γράψω.
Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ
Πρώτον, μπορείτε να τα γράψετε έτσι όπως τα είπατε: Ωραία μαρκησία, τα ωραία σας μάτια με κάνουν να πεθαίνω από έρωτα. Ή: από έρωτα με κάνουν να πεθαίνω, ωραία μαρκησία, τα ωραία σας μάτια. Ή: τα ωραία σας μάτια από έρωτα με κάνουν, ωραία μαρκησία, να πεθαίνω. Ή: να πεθαίνω τα ωραία σας μάτια, ωραία μαρκησία, από έρωτα με κάνουν. ή: με κάνουν τα ωραία σας μάτια να πεθαίνω, ωραία μαρκησία, από έρωτα.
ΖΟΥΡΝΤΑΙΝ
Μα απ' όλους αυτούς τους τρόπους ποιος είναι ο καλύτερος;
Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ
Αυτός που είπατε: ωραία μαρκησία, τα ωραία σας μάτια με κάνουν να πεθαίνω από έρωτα.
ΖΟΥΡΝΤΑΙΝ
Και όμως εγώ δεν σπούδασα καθόλου και την έκανα αυτή τη φράση μονομιάς. Σας ευχαριστώ με όλη μου την καρδιά και σας παρακαλώ να έρθετε αύριο νωρίς.
Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ
Δε θα λείψω, (φεύγει).

... (Το παρακάτω απόσπασμα σε μτφρ. ΓΙΩΡΓΟΥ ΠΟΛΙΤΗ)

ΚΛΕΟΝΤΗΣ: Δε θέλησα, κύριε, να βάλω άλλον για να σας κάμει μια πρόταση, που από καιρό τη μελετώ. Με ενδιαφέρει τόσο, που προτίμησα να την υποβάλω μόνος μου• δίχως λοιπόν περιστροφές, σας λέω πως να με αξιώσετε να γίνω γαμπρός σας είν' εξαιρετική τιμή, που σας παρακαλώ να μου την κάμετε.
ΖΟΥΡΝΤΑΙΝ: Πριν σας δώσω απάντηση, κύριε, σας παρακαλώ να μου πείτε, αν είσαστε αριστοκράτης.
ΚΛΕΟΝΤΗΣ: Οι περισσότεροι, κύριε, δεν κομπιάζουν και πολύ μπροστά σε τέτοια ερώτηση. Απαντούν ορθά κοφτά δίχως δυσκολία. Τον τίτλο μ' ελαφριά καρδιά τον παίρνουν, κι η συνήθεια σάμπως να επιτρέπει σήμερα την κατάχρηση αυτή. Εγώ, δε σας το κρύβω, στο κεφάλαιο τούτο είμαι κάπως πιο λεπτολόγος: βρίσκω πως η παραμικρότερη απάτη ντροπιάζει έναν καθώς πρέπει άνθρωπο και πως είναι λίγο αναντρία να κρύβουμε ό,τι θέλησε ο Θεός να γεννηθούμε, να στολιζόμαστε στα μάτια του κόσμου με κλεμμένους τίτλους και να γυρεύουμε να περάσουμε για ό,τι δεν είμαστε. Οι πρόγονοί μου βέβαια, πήραν έντιμ' αξιώματα. Στο στρατό μού δόθηκε η τιμή να υπηρετήσω έξι χρόνια, κι έχω, όσο να 'ναι, τον τρόπο μου, ώστε να κρατώ την καλούτσικη κάπως κοινωνική θέση. Μα, με όλ' αυτά, δε θέλω καθόλου να πάρω έναν τίτλο, που άλλοι, σαν και μένα, δικαιωματικά θα τον ζητούσαν, και σας λέω καθαρά πως δεν είμαι αριστοκράτης.
ΖΟΥΡΝΤΑΙΝ: Το χέρι σας, παλικάρι μου: η κόρη μου δεν κάνει για σας.
ΚΛΕΟΝΤΗΣ: Ορίστε;
ΖΟΥΡΝΤΑΙΝ: Αριστοκράτης δεν είσαστε, την κόρη μου δεν την παίρνετε.
Κα ΖΟ
ΥΡΝΤΑΙΝ: Τ' είναι τούτα πάλι με τους αριστοκράτες σου; μπας κι είμαστε μεις εδώ με το βασιλιά γενιά; ΖΟΥΡΝΤΑΙΝ: Σώπα, γυναίκα: βλέπω για πού το 'βαλες.
Κα ΖΟΥΡΝΤΑΙΝ: Κρατάμε απ' αλλού εμείς οι δυο, κι όχι από καλούς νοικοκυραίους;
ΖΟΥΡΝΤΑΙΝ: Για ιδές εκεί την τσούχτρα!
Κα ΖΟΥΡΝΤΑΙΝ: Κι ο πατέρας σου έμπορος δεν ήταν σαν και τον δικό μου;
ΖΟΥΡΝΤΑΙΝ: Στα κομμάτια τούτ' η γυναίκα! πάντα της θα το πει. Ανίσως ήταν έμπορος ο πατέρας σου, κακό δικό του• για τον δικό μου όμως μόνο οι ανίδεοι λεν τέτοιο πράμα. Εγώ ένα σου λέω μονάχα, πως θέλω να κάμω γαμπρό αριστοκράτη.
Κα ΖΟΥΡΝΤΑΙΝ: Της κόρης σου της πρέπει ένας άντρας της σειράς της, και καλύτερα γι' αυτήν ένα τίμιο παλικάρι, πλούσιο και καλοφτιαγμένο, παρά κανένας αριστοκράτης, ξεβράκωτος κι ασκημομούρης.
ΝΙΚΟΛΕΤΑ: Πολύ σωστά. Δε βλέπετε το αρχοντόπουλο του χωριού μας, το μεγαλύτερο αμπλαούμπλα και μπουνταλά που έχουν δει τα μάτια μου.
ΖΟΥΡΝΤΑΙΝ στη Νικολέτα: Σώπα εσύ, γλωσσού. Όλο και ξεπετιέσαι κει που μιλούν οι άλλοι. Πλούτη έχω περίσσια για την κόρη μου, τιμές μόνο θέλω κι έχω σκοπό να την κάμω μαρκησία.
Κα ΖΟΥΡΝΤΑΙΝ: Μαρκησία;
ΖΟΥΡΝΤΑΙΝ: Μάλιστα, μαρκησία.
Κα ΠΟΡΔΑΝΗ: Ωχ! Κύρι' ελέησον!
ΖΟΥΡΝΤΑΙΝ: Είναι αποφασισμένα πράματα.
Κα ΖΟΥΡΝΤΑΙΝ: Είναι πράματα, όπου δε θα στρέξω εγώ. Με τον μεγαλύτερό σου ποτέ συμπεθεριό μην κάνεις. Δε θέλω της κόρης μου να της χτυπά ο γαμπρός για τους γονιούς της και να ντρέπονται τα παιδιά της να με φωνάζουν γιαγιά. Αν ερχόταν κάποτε στο σπίτι μου με την αρχοντική της καρότσα κι αστοχούσε να χαιρετίσει κανέναν στη γειτονιά, θα βγαίναν την ίδια ώρα να πουν ένα σωρός αηδίες. «Βλέπετε, θα 'λέγαν, αυτήν την κυρά μαρκησία, που μας κάνει την καμπόση; είναι η κόρη του κυρ Γιορδάνη, που πετούσε η καρδούλα της, σαν ήταν μικρή, να παίζει μαζί μας τις κουμπάρες. Δεν ήταν πάντα της τόσο ψηλομύτα σαν τώρα, και οι δυο παππούδες της είχαν εμπορικό εκεί κοντά στην πόρτα του Αι-Νοκέντιου. Μάζεψαν βιος και βιος για τα παιδιά τους, και ποιος ξέρει αν το ακριβοπληρώνουν την ώρ' αυτή στον άλλο κόσμο• με την τιμιότητα δεν γίνεται κανείς τόσο πλούσιος». Δε θέλω εγώ τέτοια κουτσομπολιά, μόνε θέλω, για την κόρη μου, κοντολογίς, έναν άνθρωπο που θα μου το χρωστά και χάρη και που θα μπορώ να του λέω: «Κάτσε, γαμπρέ μου, να φας μαζί μου απόψε».
ΖΟΥΡΝΤΑΙΝ: Ορίστε κει στενοκεφαλιές, να μένεις, θέλοντάς σου, παρακατιανός πάντα. Φτάνουν πια οι αναλογίες σου: ο κόσμος να χαλάσει, η κόρη μου θα γίνει μαρκησία• κι αν με παραφουσκώσεις, θα την κάμω και δούκισσα.