Δημοσθένης

Δημοσθένης ΑΡΧΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ
ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΛΟΓΩΝ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ - ΚΑΤΑ ΑΘΗΝΑΙΩΝ.- "Οι ελληνικές πόλεις νοσούν. Οι πολιτευόμενοι και διαχειριστές των κοινών δωροδοκούνται και εξαγοράζονται. Κι όσο για τη μεγάλη μάζα των πολιτών, είτε δεν αντιλαμβάνονται τα όσα διαπράττουν οι κυβερνώντες, είτε τα αντιλαμβάνονται αλλά δεν αντιδρούν, βυθισμένοι όπως είναι στην ραστώνη και την άνεση της καθημερινότητας. Από τούτη την αρρώστια έχουν προσβληθεί παντού οι πάντες - απλώς ο καθένας τρέφει την ψευδαίσθηση ότι η συμφορά δεν θα χτυπήσει τη δική του πόρτα, αλλά θα διασφαλίσει τα δικά του συμφέροντα εκμεταλλευόμενος τους κινδύνους των άλλων. Με αποτέλεσμα, οι λαοί να χάνουν την ελευθερία τους λόγω υπερβολικής και αντίθετης προς τις επιταγές των καιρών ραθυμίας, ενώ οι προεστοί, που πίστευαν ότι ξεπουλούν τα πάντα εκτός από τους εαυτούς τους, αντιλαμβάνονται τώρα ότι το πρώτο πράγμα που εκχώρησαν ήταν ο εαυτός τους." ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ ΚΑΤΑ ΤΙΜΟΚΡΑΤΟΥΣ Θέλω, κύριοι δικαστές, να σας εκθέσω µε λεπτοµέρειες µε ποιον τρόπο νοµοθετούν στους Λοκρούς· δεν θα γίνετε χειρότεροι, βέβαια, αν ακούσετε για κάποιο παράδειγμα, το οποίο μάλιστα χρησιμοποιεί και µια πόλη που κυβερνάται µε καλούς νόµους. Γιατί εκεί νοµίζουν ότι πρέπει να χρησιμοποιούν τους νόμους που ισχύουν από παλιά και να περιφρουρούν την προγονική κληρονοµιά, να µην νοµοθετούν για να ικανοποιήσουν ούτε όσους επιθυµούν να κάνουν κακό ούτε όσους επιθυµούν να ξεφύγουν για το κακό που έκαναν, ώστε, αν κανείς θέλει να θεσπίσει έναν καινούργιο νόµο, νοµοθετεί βάζοντας τον λαιµό του στη θηλιά, και αν φανεί ότι ο νόµος είναι καλός και χρήσιµος, ο νοµοθέτης συνεχίζει να ζει και µπορεί να φύγει, ενώ στην αντίθετη περίπτωση, αυτός πεθαίνει καθώς η θηλιά σφίγγει. Και ενώ, βέβαια, δεν τολµούν να θεσπίσουν καινούργιους νόμους, εφαρµόζουν όµως όσους ισχύουν από παλιά µε ακρίβεια. Και εδώ και πάρα πολλά χρόνια, κύριοι δικαστές, αναφέρεται ότι έχει θεσπιστεί µόνο ένας καινούργιος νόμος σε αυτούς. Βούλοµαι δ’ ὑµῖν, ὦ ἄνδρες δικασταί, ἐν Λοκροῖς ὡς νοµοθετοῦσι διηγήσασθαι· οὐδὲν γὰρ χείρους ἔσεσθε παράδειγµά τι ἀκηκοότες, ἄλλως τε καὶ ᾧ πόλις εὐνοµουµένη χρῆται. Ἐκεῖ γὰρ οὕτως οἴονται δεῖν τοῖς πάλαι κειµένοις χρῆσθαι νόµοις καὶ τὰ πάτρια περιστέλλειν καὶ µὴ πρὸς τὰς βουλήσεις µηδὲ πρὸς τὰς διαδύσεις τῶν ἀδικηµάτων νοµοθετεῖσθαι, ὥστ’ ἄν τις βούληται νόµον καινὸν τιθέναι, ἐν βρόχῳ τὸν τράχηλον ἔχων νοµοθετεῖ, καὶ ἐὰν µὲν δόξῃ καλὸς καὶ χρήσιµος εἶναι ὁ νόµος, ζῇ ὁ τιθεὶς καὶ ἀπέρχεται, εἰ δὲ µή, τέθνηκεν ἐπισπασθέντος τοῦ βρόχου. καὶ γάρ τοι καινοὺς µὲν οὐ τολµῶσι τίθεσθαι, τοῖς δὲ πάλαι κειµένοις ἀκριβῶς χρῶνται. Καὶ ἐν πολλοῖς δὲ πάνυ ἔτεσιν, ὦ ἄνδρες δικασταί, εἷς λέγεται παρ’ αὐτοῖς νόµος καινὸς τεθῆναι. Σε μας, όμως, αγορεύουν δημόσια για τα κοινά, κύριοι δικαστές, κατά πρώτον λίγο απέχουν από το να νομοθετούν σχεδόν κάθε μήνα προς όφελός τους, και κατά δεύτερον, όταν έχουν την εξουσία, οι ίδιοι οδηγούν τους απλούς πολίτες στη φυλακή, αλλά δεν θεωρούν ότι πρέπει να ισχύει και για αυτούς το ίδιο δίκαιο· τέλος, ενώ οι ίδιοι καταργούν τους νόμους του Σόλωνα που έχουν δοκιμαστεί από παλιά και τους θέσπισαν οι πρόγονοί μας, θεωρούν ότι πρέπει να εφαρμόζουμε τους δικούς τους, τους οποίους έχουν θεσπίσει για να βλάψουν την πόλη. Αν, λοιπόν, δεν τους τιμωρήσετε, γρήγορα ο λαός θα υποδουλωθεί σε αυτά τα άγρια ζώα. Να είστε βέβαιοι, κύριοι δικαστές, ότι αν θυμώσετε πολύ μαζί τους, θα περιορίσουν την κακεντρέχειά τους, ενώ στην αντίθετη περίπτωση, θα βρεθείτε αντιμέτωποι με πολλούς κακεντρεχείς και προσβλητικούς προς εσάς με πρόσχημα ότι επιδιώκουν την τιμή. […] Τώρα, λοιπόν, θα προσπαθήσω να αποδείξω ότι δεν εισηγήθηκε για σας ούτε κατάλληλο ούτε ωφέλιμο νόμο. Νομίζω ότι όλοι θα συμφωνήσετε πως πρέπει ο σωστός νόμος που αποσκοπεί στο συμφέρον των πολλών κατά πρώτον να έχει συνταχθεί με απλό και κατανοητό σε όλους τρόπο, και να μην είναι δυνατόν ο ένας να θεωρεί ότι αφορά το τάδε ζήτημα και ο άλλος το δείνα. Στη συνέχεια πρέπει να είναι εφικτές οι ενέργειες που πρέπει να γίνονται με βάση τον νόμο· γιατί και πάλι αν είναι σωστός, αυτό που προβλέπει όμως δεν είναι εφικτό, τότε λειτουργεί ως ευχή και όχι ως νόμος. Επιπλέον, να μην φαίνεται ότι προσφέρει κάποια ευκολία σε κανέναν από όσους βλάπτουν. Αν, ασφαλώς, κανείς θεωρεί ότι οι ήπιοι νόμοι είναι ένδειξη λαϊκισμού, ας αναλογιστεί για ποιους είναι ήπιοι, και αν βέβαια θέλει να εξετάσει σωστά το ζήτημα, θα ανακαλύψει ότι είναι ήπιοι σε αυτούς που πρόκειται να δικαστούν και όχι σε αυτούς που έχουν καταδικαστεί· γιατί για τους πρώτους δεν είναι φανερό αν κανείς έχει κατηγορηθεί άδικα, ενώ για τους δεύτερους δεν υφίσταται κανένας ισχυρισμός ότι δεν είναι φαύλοι. Από αυτά στα οποία εγώ έχω αναφερθεί διεξοδικά θα φανεί τώρα ότι ο συγκεκριμένος νόμος δεν διαθέτει το παραμικρό, αλλά περιέχει όλα τα αντίθετα ένα προς ένα. Με πολλούς τρόπους, λοιπόν, μπορεί κανείς να το μεταδώσει αυτό, κυρίως όμως με το να διαβάσει τον ίδιο τον νόμο που κατατέθηκε. Γιατί δεν είναι ότι σε κάποια σημεία του στέκει, ενώ ένα άλλο σε κάποια άλλα έχει σφάλματα, αλλά στο σύνολό του από την αρχή, από την πρώτη συλλαβή έως την τελευταία, σκοπεύει εναντίον σας. Πάρε το έγγραφο, και διάβασε τους τον νόμο έως την πρώτη ενότητα· γιατί έτσι θα είναι εύκολο και εγώ να σας πληροφορήσω και εσείς να ενημερωθείτε για όσα λέω. Μτφρ. Α. Τυφλόπουλος – Επιμ. Δ. Ιακώβ. 2006. Ανθολόγιο Αρχαίων Ελληνικών Κειμένων. Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΙΡΗΝΗΣ [1] Βλέπω μεν, ω άνδρες Αθηναίοι, ότι η παρούσα κατάστασις των πραγμάτων είναι πολύ δυσχερής και ανώμαλος, όχι μόνον, διότι πολλά εξ αμελείας ημών έχουν χαθή και διότι διόλου δεν ωφελεί να λέγη κανείς ωραίους λόγους περί αυτών, αλλά και διότι, ως προς εκείνα που υπολείπονται εις ημάς, ούτε εις έν σημείον δεν έχουν όλοι την ιδίαν γνώμην περί εκείνου το οποίον ωφελεί, αλλ' άλλοι μεν έχουν ταύτην την γνώμην, άλλοι δε εκείνην. [2] Ενώ δε αυτό καθ' εαυτό το να δίδη κανείς συμβουλήν είναι δυσχερές και δύσκολον, σεις, ω άνδρες Αθηναίοι, εκάματε αυτό ακόμη περισσότερον δύσκολον· διότι όλοι μεν οι άλλοι άνθρωποι συνηθίζουν να συσκέπτωνται προ των γεγονότων, σεις δε μετά τα γεγονότα. Το αποτέλεσμα δε τούτου είναι, καθ' όλον τον χρόνον εφ' όσον εγώ ενθυμούμαι, ότι ο μεν ελέγχων εις την συνέλευσιν τα σφάλματά σας τυγχάνει εκ μέρους σας επιδοκιμασίας και θεωρείται δεινός ρήτωρ, αυτά δε τα πράγματα, δηλαδή εκείνα περί των οποίων συσκέπτεσθε, σας διαφεύγουν. [3] Εν τούτοις, αν και η κατάστασις των πραγμάτων είναι τοιαύτη, νομίζω, και ων πεπεισμένος έχω εγερθή διά να ομιλήσω, ότι, αν θελήσητε να με ακούσητε, αφήσαντες κατά μέρος τας θορυβώδεις αποδοκιμασίας και φιλονικίας, όπως αρμόζει εις πολίτας, οι οποίοι συσκέπτονται περί του συμφέροντος της πολιτείας και περί τόσον σπουδαίων υποθέσεων, ότι θα δυνηθώ και να προτείνω και να συμβουλεύσω εκείνα τα μέσα διά των οποίων και η παρούσα κατάστασις των πραγμάτων θα βελτιωθή και θα ανακτηθούν τα εξ αμελείας σας απολεσθέντα. Μτφρ. Κ.Θ. Αραπόπουλος. 1950.

ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΛΟΓΩΝ ΤΟΥ

ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ - ΚΑΤΑ ΑΘΗΝΑΙΩΝ.-

"Οι ελληνικές πόλεις νοσούν. Οι πολιτευόμενοι και διαχειριστές
των κοινών δωροδοκούνται και εξαγοράζονται. Κι όσο για τη
μεγάλη μάζα των πολιτών, είτε δεν αντιλαμβάνονται τα όσα
διαπράττουν οι κυβερνώντες, είτε τα αντιλαμβάνονται αλλά δεν
αντιδρούν, βυθισμένοι όπως είναι στην ραστώνη και την άνεση
της καθημερινότητας. Από τούτη την αρρώστια έχουν προσβληθεί
παντού οι πάντες - απλώς ο καθένας τρέφει την ψευδαίσθηση ότι
η συμφορά δεν θα χτυπήσει τη δική του πόρτα, αλλά θα
διασφαλίσει τα δικά του συμφέροντα εκμεταλλευόμενος τους
κινδύνους των άλλων. Με αποτέλεσμα, οι λαοί να χάνουν την
ελευθερία τους λόγω υπερβολικής και αντίθετης προς τις
επιταγές των καιρών ραθυμίας, ενώ οι προεστοί, που πίστευαν
ότι ξεπουλούν τα πάντα εκτός από τους εαυτούς τους,
αντιλαμβάνονται τώρα ότι το πρώτο πράγμα που εκχώρησαν ήταν
ο εαυτός τους."

ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ ΚΑΤΑ ΤΙΜΟΚΡΑΤΟΥΣ

Θέλω, κύριοι δικαστές, να σας εκθέσω µε λεπτοµέρειες µε ποιον τρόπο νοµοθετούν στους Λοκρούς· δεν θα γίνετε χειρότεροι, βέβαια, αν ακούσετε για κάποιο παράδειγμα, το οποίο μάλιστα χρησιμοποιεί και µια πόλη που κυβερνάται µε καλούς νόµους. Γιατί εκεί νοµίζουν ότι πρέπει να χρησιμοποιούν τους νόμους που ισχύουν από παλιά και να περιφρουρούν την προγονική κληρονοµιά, να µην νοµοθετούν για να ικανοποιήσουν ούτε όσους επιθυµούν να κάνουν κακό ούτε όσους επιθυµούν να ξεφύγουν για το κακό που έκαναν, ώστε, αν κανείς θέλει να θεσπίσει έναν καινούργιο νόµο, νοµοθετεί βάζοντας τον λαιµό του στη θηλιά, και αν φανεί ότι ο νόµος είναι καλός και χρήσιµος, ο νοµοθέτης συνεχίζει να ζει και µπορεί να φύγει, ενώ στην αντίθετη περίπτωση, αυτός πεθαίνει καθώς η θηλιά σφίγγει. Και ενώ, βέβαια, δεν τολµούν να θεσπίσουν καινούργιους νόμους, εφαρµόζουν όµως όσους ισχύουν από παλιά µε ακρίβεια. Και εδώ και πάρα πολλά χρόνια, κύριοι δικαστές, αναφέρεται ότι έχει θεσπιστεί µόνο ένας καινούργιος νόμος σε αυτούς.

Βούλοµαι δ’ ὑµῖν, ὦ ἄνδρες δικασταί, ἐν Λοκροῖς ὡς νοµοθετοῦσι διηγήσασθαι· οὐδὲν γὰρ χείρους ἔσεσθε παράδειγµά τι ἀκηκοότες, ἄλλως τε καὶ ᾧ πόλις εὐνοµουµένη χρῆται. Ἐκεῖ γὰρ οὕτως οἴονται δεῖν τοῖς πάλαι κειµένοις χρῆσθαι νόµοις καὶ τὰ πάτρια περιστέλλειν καὶ µὴ πρὸς τὰς βουλήσεις µηδὲ πρὸς τὰς διαδύσεις τῶν ἀδικηµάτων νοµοθετεῖσθαι, ὥστ’ ἄν τις βούληται νόµον καινὸν τιθέναι, ἐν βρόχῳ τὸν τράχηλον ἔχων νοµοθετεῖ, καὶ ἐὰν µὲν δόξῃ καλὸς καὶ χρήσιµος εἶναι ὁ νόµος, ζῇ ὁ τιθεὶς καὶ ἀπέρχεται, εἰ δὲ µή, τέθνηκεν ἐπισπασθέντος τοῦ βρόχου. καὶ γάρ τοι καινοὺς µὲν οὐ τολµῶσι τίθεσθαι, τοῖς δὲ πάλαι κειµένοις ἀκριβῶς χρῶνται. Καὶ ἐν πολλοῖς δὲ πάνυ ἔτεσιν, ὦ ἄνδρες δικασταί, εἷς λέγεται παρ’ αὐτοῖς νόµος καινὸς τεθῆναι.

Σε μας, όμως, αγορεύουν δημόσια για τα κοινά, κύριοι δικαστές,
κατά πρώτον λίγο απέχουν από το να νομοθετούν σχεδόν κάθε
μήνα προς όφελός τους, και κατά δεύτερον, όταν έχουν την
εξουσία, οι ίδιοι οδηγούν τους απλούς πολίτες στη φυλακή, αλλά
δεν θεωρούν ότι πρέπει να ισχύει και για αυτούς το ίδιο δίκαιο·
τέλος, ενώ οι ίδιοι καταργούν τους νόμους του Σόλωνα που
έχουν δοκιμαστεί από παλιά και τους θέσπισαν οι πρόγονοί μας,
θεωρούν ότι πρέπει να εφαρμόζουμε τους δικούς τους, τους
οποίους έχουν θεσπίσει για να βλάψουν την πόλη.

Αν, λοιπόν, δεν τους τιμωρήσετε, γρήγορα ο λαός θα
υποδουλωθεί σε αυτά τα άγρια ζώα. Να είστε βέβαιοι, κύριοι
δικαστές, ότι αν θυμώσετε πολύ μαζί τους, θα περιορίσουν την
κακεντρέχειά τους, ενώ στην αντίθετη περίπτωση, θα βρεθείτε
αντιμέτωποι με πολλούς κακεντρεχείς και προσβλητικούς προς
εσάς με πρόσχημα ότι επιδιώκουν την τιμή.

[…]
Τώρα, λοιπόν, θα προσπαθήσω να αποδείξω ότι δεν εισηγήθηκε
για σας ούτε κατάλληλο ούτε ωφέλιμο νόμο. Νομίζω ότι όλοι θα
συμφωνήσετε πως πρέπει ο σωστός νόμος που αποσκοπεί στο
συμφέρον των πολλών κατά πρώτον να έχει συνταχθεί με απλό
και κατανοητό σε όλους τρόπο, και να μην είναι δυνατόν ο ένας να
θεωρεί ότι αφορά το τάδε ζήτημα και ο άλλος το δείνα. Στη
συνέχεια πρέπει να είναι εφικτές οι ενέργειες που πρέπει να
γίνονται με βάση τον νόμο· γιατί και πάλι αν είναι σωστός, αυτό
που προβλέπει όμως δεν είναι εφικτό, τότε λειτουργεί ως ευχή
και όχι ως νόμος. Επιπλέον, να μην φαίνεται ότι προσφέρει
κάποια ευκολία σε κανέναν από όσους βλάπτουν. Αν, ασφαλώς,
κανείς θεωρεί ότι οι ήπιοι νόμοι είναι ένδειξη λαϊκισμού, ας
αναλογιστεί για ποιους είναι ήπιοι, και αν βέβαια θέλει να
εξετάσει σωστά το ζήτημα, θα ανακαλύψει ότι είναι ήπιοι σε
αυτούς που πρόκειται να δικαστούν και όχι σε αυτούς που έχουν
καταδικαστεί· γιατί για τους πρώτους δεν είναι φανερό αν κανείς
έχει κατηγορηθεί άδικα, ενώ για τους δεύτερους δεν υφίσταται
κανένας ισχυρισμός ότι δεν είναι φαύλοι. Από αυτά στα οποία εγώ
έχω αναφερθεί διεξοδικά θα φανεί τώρα ότι ο συγκεκριμένος
νόμος δεν διαθέτει το παραμικρό, αλλά περιέχει όλα τα αντίθετα
ένα προς ένα. Με πολλούς τρόπους, λοιπόν, μπορεί κανείς να το
μεταδώσει αυτό, κυρίως όμως με το να διαβάσει τον ίδιο τον νόμο
που κατατέθηκε. Γιατί δεν είναι ότι σε κάποια σημεία του στέκει,
ενώ ένα άλλο σε κάποια άλλα έχει σφάλματα, αλλά στο σύνολό του
από την αρχή, από την πρώτη συλλαβή έως την τελευταία,
σκοπεύει εναντίον σας. Πάρε το έγγραφο, και διάβασε τους τον
νόμο έως την πρώτη ενότητα· γιατί έτσι θα είναι εύκολο και εγώ
να σας πληροφορήσω και εσείς να ενημερωθείτε για όσα λέω.
Μτφρ. Α. Τυφλόπουλος – Επιμ. Δ. Ιακώβ. 2006.
Ανθολόγιο Αρχαίων Ελληνικών Κειμένων.
Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας.

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΙΡΗΝΗΣ

[1] Βλέπω μεν, ω άνδρες Αθηναίοι, ότι η παρούσα κατάστασις
των πραγμάτων είναι πολύ δυσχερής και ανώμαλος, όχι μόνον,
διότι πολλά εξ αμελείας ημών έχουν χαθή και διότι διόλου δεν
ωφελεί να λέγη κανείς ωραίους λόγους περί αυτών, αλλά και
διότι, ως προς εκείνα που υπολείπονται εις ημάς, ούτε εις έν
σημείον δεν έχουν όλοι την ιδίαν γνώμην περί εκείνου το οποίον
ωφελεί, αλλ' άλλοι μεν έχουν ταύτην την γνώμην, άλλοι δε
εκείνην.
[2] Ενώ δε αυτό καθ' εαυτό το να δίδη κανείς συμβουλήν είναι
δυσχερές και δύσκολον, σεις, ω άνδρες Αθηναίοι, εκάματε αυτό
ακόμη περισσότερον δύσκολον· διότι όλοι μεν οι άλλοι άνθρωποι
συνηθίζουν να συσκέπτωνται προ των γεγονότων, σεις δε μετά τα
γεγονότα. Το αποτέλεσμα δε τούτου είναι, καθ' όλον τον χρόνον
εφ' όσον εγώ ενθυμούμαι, ότι ο μεν ελέγχων εις την συνέλευσιν
τα σφάλματά σας τυγχάνει εκ μέρους σας επιδοκιμασίας και
θεωρείται δεινός ρήτωρ, αυτά δε τα πράγματα, δηλαδή εκείνα
περί των οποίων συσκέπτεσθε, σας διαφεύγουν.
[3] Εν τούτοις, αν και η κατάστασις των πραγμάτων είναι
τοιαύτη, νομίζω, και ων πεπεισμένος έχω εγερθή διά να ομιλήσω,
ότι, αν θελήσητε να με ακούσητε, αφήσαντες κατά μέρος τας
θορυβώδεις αποδοκιμασίας και φιλονικίας, όπως αρμόζει εις
πολίτας, οι οποίοι συσκέπτονται περί του συμφέροντος της
πολιτείας και περί τόσον σπουδαίων υποθέσεων, ότι θα δυνηθώ
και να προτείνω και να συμβουλεύσω εκείνα τα μέσα διά των
οποίων και η παρούσα κατάστασις των πραγμάτων θα βελτιωθή
και θα ανακτηθούν τα εξ αμελείας σας απολεσθέντα.
Μτφρ. Κ.Θ. Αραπόπουλος. 1950.