|
Φράνσις Μπέικον ΑΡΧΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ . |
|---|
Φράνσις Μπέικον
Δοκίμιο από εκδ. Ζήτροςμετάφραση Σπύρος Φέγγος Οι σπουδές προσφέρουν ευχαρίστηση, χάρη και ικανότητες. Η ευχαρίστηση γίνεται αισθητή κυρίως στη μοναξιά και την απομόνωση· η χάρη, στη συζήτηση με τους άλλους· και οι ικανότητες, στην κρίση και την διεκπεραίωση των υποθέσεων. Διότι άνθρωποι που οι γνώσεις τους προέρχονται μόνον από την πείρα, μπορούν να είναι καλά εκτελεστικά όργανα, και ίσως ικανοί να κρίνουν τα επιμέρους, ένα ένα· αλλά η συνολική καθοδήγηση, και τα σχέδια και ο συντονισμός των υποθέσεων είναι καλύτερα να αναλαμβάνονται από εκείνους που είναι μορφωμένοι. Να ξοδεύεις πάρα πολύ χρόνο στις σπουδές είναι νωθρότητα· να τις χρησιμοποιείς επιδεικτικά είναι επιτήδευση· να κρίνεις καθ' ολοκληρία με βάση τους κανόνες τους είναι σχολαστικότητα. Οι σπουδές τελειοποιούν τη φύση, και τελειοποιούνται από την εμπειρία, διότι τα φυσικά ταλέντα είναι όπως τα φυτά, και χρειάζονται την περιποίηση της μελέτης· και οι ίδιες οι σπουδές προσφέρουν πάρα πολλές και διαφορετικές κατευθύνσεις, αν δεν περιορίζονται από την εμπειρία. Οι πρακτικοί και πανούργοι άνθρωποι περιφρονούν τις σπουδές, οι απλοί άνθρωποι τις θαυμάζουν, και οι σοφοί τις χρησιμοποιούν· διότι οι ίδιες δεν διδάσκουν τη χρήση τους· αυτή είναι μια σοφία έξω και πάνω από αυτές, που αποκτάται με την παρατήρηση. Μην διαβάζετε για να διαφωνείτε και να αντικρούετε· ούτε να πιστεύετε και να αποδέχεστε τυφλά· ούτε για να βρίσκετε υλικό για ομιλίες και συζητήσεις· αλλά για να μαθαίνετε, να σκέπτεστε και να κρίνετε. Μερικά βιβλία είναι για να δοκιμάζονται, άλλα για να καταπίνονται, και λίγα για να μασώνται και να αφομοιώνονται· δηλαδή μερικά βιβλία είναι για να διαβάζονται μόνο αποσπασματικά· άλλα για να διαβάζονται, αλλά όχι πολύ προσεκτικά· και λίγα για να διαβάζονται ολόκληρα, και μάλιστα με επιμέλεια και προσοχή. Μερικά βιβλία μπορούν επίσης να διαβαστούν δι' αντιπροσώπου, και συνόψεις τους να γίνουν από άλλους· αλλά αυτό μόνο για τα λιγότερο σημαντικά θέματα, και τα λιγότερο καλά βιβλία· αλλιώς τα απεσταγμένα βιβλία είναι σαν τα κοινά αποσταγμένα νερά, ανούσια πράγματα. Το διάβασμα κάνει τον πολυμαθή· η συζήτηση των ετοιμόλογο· και η συγγραφή τον ακριβολόγο άνθρωπο. Και γι' αυτό, αν γράφει κανείς λίγο, χρειάζεται να έχει γερή μνήμη· αν συζητεί λίγο, χρειάζεται μεγάλη ετοιμότητα πνεύματος· και αν διαβάζει λίγο, χρειάζεται να διαθέτη πολλή πανουργία, ώστε να φαίνεται πως ξέρει και εκείνα που αγνοεί. Η μελέτη της ιστορίας κάνει τον άνθρωπο σοφό, η ποίηση του δίνει ευστροφία, τα μαθηματικά τον κάνουν λεπτολόγο, η φυσική φιλοσοφία βαθυστόχαστο, η ηθική σοβαρό, η λογική και η ρητορική ικανό να ανταγωνίζεται. Abeunt studia in mores. Και όχι μόνο αυτό· δεν υπάρχει φραγμός ή εμπόδιο για το νου, που να μην μπορεί να απομακρυνθεί με τις κατάλληλες σπουδές· όπως, με τον ίδιο τρόπο, για τις ασθένειες του σώματος μπορούν να υπάρχουν οι κατάλληλες θεραπείες. Έτσι αν το μυαλό του ανθρώπου δεν συγκεντρώνεται, ας μελετήσει μαθηματικά· διότι στις αποδείξεις, αν το μυαλό του αποσπαστεί έστω και λίγο, πρέπει να ξαναρχίσει από την αρχή. Αν το μυαλό του δεν έχει την τάση να διακρίνει ή να εντοπίζει τις διαφορές, ας μελετήσει τους Σχολαστικούς, διότι αυτοί είναι cymini sectores². Αν τείνει να μην είναι διεξοδικός, και, ενώ ζητεί να αποδείξει το ένα πράγμα, φέρνει παραδείγματα για ένα άλλο, ας μελετήσει τις υποθέσεις των δικηγόρων. Έτσι, κάθε ελάττωμα του νου μπορεί να έχει ένα ιδιαίτερο φάρμακο. [….] Αναδημοσίευση από www.doctv.gr (29.07.2013) Η ΣΚΗΝΗ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΟΦΕΙΛΕΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΤΟΝ ΕΡΩΤΑ ΑΠ’ Ο,ΤΙ Η ΖΩΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ. Διότι στη σκηνή, ο έρωτας είναι πάντοτε θέμα κωμωδιών και μερικές φορές τραγωδιών. Αλλά στη ζωή προκαλεί πολύ κακό, άλλοτε σαν σειρήνα και άλλοτε σαν μαινάδα. Παρατηρείτε ίσως ότι μεταξύ όλων των μεγάλων και άξιων προσώπων (των οποίων η μνήμη παραμένει είτε αρχαία είτε πρόσφατη), δεν υπάρχει ούτε ένας που να τον έχει συνεπάρει ο έρωτας μέχρι τρέλας -πράγμα που δείχνει ότι τα μεγάλα πνεύματα και οι μεγάλες ασχολίες κρατούν σε απόσταση το αδύναμο αυτό πάθος. Θα πρέπει ωστόσο να εξαιρέσετε τον Μάρκο Αντώνιο, τον εξ ημισείας εταίρο του αυτοκρατορικού αξιώματος της Ρώμης, και τον Άππιο Κλαύδιο, τον εκ των Δέκα Νομοθετών. Από αυτούς, ο πρώτος ήταν πράγματι άνδρας φιλήδονος και χωρίς μέτρο. Ο δεύτερος όμως ήταν αυστηρός και φρόνιμος άνδρας. Και απ’ αυτό φαίνεται ότι, έστω και σπάνια, ο έρωτας μπορεί να βρει την είσοδο όχι μόνο σε μια ανοιχτή καρδιά, αλλά επίσης, σε μια καρδιά καλά οχυρωμένη, αν οι φύλακες δεν αγρυπνούν. ΕΙΝΑΙ ΦΤΩΧΗ Η ΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΟΥ, SATIS MAGNUM ALTER ALTERI THEATRUM SUMUS (σ.σ. Καθένας από εμάς είναι αρκετό θέατρο για τον άλλο), λες και ο άνθρωπος, φτιαγμένος για το στοχασμό των ουρανών και όλων των ευγενικών πραγμάτων, δε θα έπρεπε να κάνει τίποτε άλλο, παρά να γονατίζει σε ένα μικρό είδωλο και να κάνει τον εαυτό του υποχείριο, αν και όχι του στόματος (όπως τα ζώα), αλλά των ματιών, που του δόθηκαν για ανώτερους σκοπούς. ΕΙΝΑΙ ΠΑΡΑΞΕΝΟ ΝΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΤΗΝ ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΑΥΤΟΥ ΤΟΥ ΠΑΘΟΥΣ και πώς αγνοεί και προσβάλλει τη φύση και την αξία των πραγμάτων, με το εξής: το να μιλάει κανείς με διαρκείς υπερβολές, μόνο στον έρωτα δείχνει ταιριαστό. Ούτε περιορίζεται στα λόγια -διότι ενώ έχει ειπωθεί σωστά ότι ο αρχικόλακας, με τον οποίο όλοι οι μικροί κόλακες συμφωνούν, είναι ο ίδιος ο εαυτός του ανθρώπου, σίγουρα ο ερωτευμένος είναι κάτι περισσότερο. Διότι ποτέ δεν υπήρξε υπερήφανος άνδρας, ο οποίος να έχει τόσο παράλογα μεγάλη ιδέα για τον εαυτό του, όπως έχει ο ερωτευμένος για το αγαπημένο πρόσωπο -και γι’ αυτό καλώς ειπώθηκε ότι «Είναι αδύνατο να είναι κανείς ταυτόχρονα ερωτευμένος και συνετός». ΟΥΤΕ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΑΥΤΗ Η ΑΔΥΝΑΜΙΑ ΝΑ ΓΙΝΕΤΑΙ ΦΑΝΕΡΗ ΜΟΝΟ ΣΤΟΥΣ ΑΛΛΟΥΣ, ΚΑΙ ΟΧΙ ΣΤΟ ΑΓΑΠΩΜΕΝΟ ΠΡΟΣΩΠΟ. Αντίθετα, σε αυτό ακόμα περισσότερο, εκτός κι αν ο έρωτας είναι αμοιβαίος. Διότι ισχύει ο κανόνας ότι ο έρωτας πάντα ανταμείβεται είτε με ανταπόδοση είτε με μια ενδόμυχη και μυστική περιφρόνηση. Ακόμη περισσότερο, λοιπόν, θα έπρεπε οι άνθρωποι να είναι προσεκτικοί με αυτό το πάθος, που δεν είναι μόνο η αιτία να χάσουν άλλα πράγματα, αλλά και το ίδιο αυτό που ποθούν. Όσο για τις άλλες απώλειες, η αφήγηση του ποιητή τις παριστά καλά: εκείνος που προτίμησε την Ελένη, εγκατέλειψε τα δώρα της Ήρας και της Παλλάδος. Διότι, όποιος δίνει υπερβολική αξία στο ερωτικό αίσθημα, εγκαταλείπει και τα πλούτη και τη σοφία. Η ΠΛΗΜΜΥΡΙΔΑ ΑΥΤΟΥ ΤΟΥ ΠΑΘΟΥΣ ΕΡΧΕΤΑΙ ΑΚΡΙΒΩΣ ΣΤΙΣ ΩΡΕΣ ΤΗΣ ΑΔΥΝΑΜΙΑΣ -δηλαδή στη μεγάλη ευτυχία και τη μεγάλη κακοτυχία (αν και το τελευταίο έχει παρατηρηθεί λιγότερο συχνά). Και οι δύο αυτές ώρες διεγείρουν τον έρωτα και τον κάνουν περισσότερο πυρετώδη και συνεπώς αποδεικνύουν πως είναι τέκνο της αφροσύνης. Κάνουν καλύτερα εκείνοι που, αν δε μπορούν παρά να αποδεχτούν τον έρωτά τους, τον κρατούν ωστόσο στη σωστή του θέση, και τον αποκόπτουν τελείως από τις σοβαρές υποθέσεις και πράξεις της ζωής τους. Διότι, μια φορά να αναμιχθεί στις δουλειές τους, αναστατώνει την τύχη των ανθρώπων και τους κάνει να μη μπορούν να σταθούν πιστοί στους σκοπούς τους. ΔΕΝ ΞΕΡΩ ΠΩΣ, ΑΛΛΑ ΟΙ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟΙ ΕΙΝΑΙ ΕΠΙΡΡΕΠΕΙΣ ΣΤΟΝ ΕΡΩΤΑ -νομίζω με τον ίδιο τρόπο που είναι επιρρεπείς στο κρασί-, γιατί οι κίνδυνοι συνήθως ζητούν να πληρωθούν με ηδονές. Υπάρχει στη φύση του ανθρώπου μια μυστική τάση και ροπή προς την αγάπη για τους άλλους, η οποία, αν δεν αναλωθεί σε μερικά πρόσωπα ή σε ένα, σκορπίζεται αβίαστα σε πολλούς, και κάνει τους ανθρώπους ευσπλαχνικούς και ελεήμονες -όπως παρατηρούμε μερικές φορές στους μοναχούς. Η αγάπη μεταξύ των συζύγων γεννάει την ανθρωπότητα, η αγάπη μεταξύ φίλων την τελειοποιεί. Αλλά η αχαλίνωτη αγάπη τη διαφθείρει και την ευτελίζει. |